Toplamın içindeki işler

Meksika Sosyal Güvenlik Enstitüsü’nün (IMSS) radyoloji açıklamasında beni asıl ilgilendiren, daha çok incelemenin hasta için neyi değiştirdiği. Kurum, 2025’te 27,6 milyondan fazla görüntüleme incelemesi yaptığını duyurdu. Uzmanı Víctor Mora Santiago, yapay zekâ ve yeni teknolojilerin birlikte verimliliği yüzde 50’den fazla artırdığını, bazı süreçlerde artışın yüzde 150’ye ulaştığını belirtiyor. Bu, hastanelerin iş yükünü anlamak için değerli bir başlangıç. Fakat sayının ölçtüğü şeyi açık tutmak gerekiyor: tamamlanan işlemler, bir hastanın sonucunu ne kadar erken öğrendiğini kendiliğinden söylemiyor.[1]

Aynı toplamın içinde 19,8 milyon röntgen ve 498.000 manyetik rezonans incelemesi var. Bu bileşim, verimlilik hesabının paydasını önemli kılıyor. Bir süreçteki hızlanmanın bütün hizmete yayılması, farklı incelemelerin aynı ölçüyle sayılabilmesine bağlı. Ben önce artışın nerede ölçüldüğünü sorarım: görüntü çekiminde mi, rapor hazırlanmasında mı, günlük tamamlanan işte mi? Kurumun bazı süreçler için verdiği yüzde 150 artışı bütün radyoloji hizmetine taşımak, açıklamanın sınırını aşar. İşlem türlerine göre ayrılmış sonuçlar, toplamın içinde kaybolan farkları görünür kılardı.[1]

İki olası açıklama

Birinci açıklama, yapay zekânın iş akışındaki darboğazları hafifletmiş olması. İkinci açıklama ise yeni cihazların ve hizmetin örgütlenmesinin daha büyük pay taşıması. IMSS aynı açıklamada 256 ile 512 algılayıcılı tomografi sistemlerini ve 3 tesla manyetik rezonans cihazlarını da sayıyor. Bunlar, yapay zekânın etkisini ayırmak isteyen bir değerlendirmede hesaba katılması gereken eşzamanlı değişiklikler. Kurumun 5.885 radyoloji teknisyeni ve 2.634 radyologdan oluşan kadrosu da hizmetin insan emeğine dayandığını hatırlatıyor. Açıklamadaki toplam, bu iki olası mekanizmadan hangisinin baskın olduğunu seçtirmiyor.[1]

Bu iki açıklamayı karşılaştırmak için aynı tür incelemelerde, benzer hasta grupları ve cihazlarla çalışan birimleri karşılaştırmayı tercih ederim. Yapay zekâ kullanılan ve kullanılmayan iş akışları arasındaki fark böyle daha anlamlı olurdu. Bu, IMSS’nin böyle bir çalışma yürüttüğü iddiası değil, benim önerdiğim karşılaştırma. Ölçümün başlangıç ve bitiş noktalarını da sabitlemek gerekir: başvurudan imzalı rapora kadar geçen süre, yalnızca cihazın çekim süresinden farklı bir soruyu yanıtlar. İş yükü ve personel değişimini de izleyen bir tasarım, verimlilik artışının hangi koşullarda tekrarlandığını gösterebilir.[1]

Raporun hastaya ulaştığı an

Hastanın bekleme süresini kısaltan bir hizmetin değerini küçümsemem. Özellikle yoğun bir görüntüleme hizmetinde kapasite artışı başlı başına anlamlı bir hedef olabilir. Yine de tanısal kesinlik iddiası başka sonuçlar gerektiriyor. Önerdiğim değerlendirmeye tekrar çekimleri, yanlış olumlu ve yanlış olumsuz sonuçları, acil bulguların gözden kaçmasını da eklerdim. Bunlar açıklamada ölçülmüş sonuçlar olarak verilmiyor. Daha hızlı rapor hazırlarken bu sonuçların nasıl değiştiğini bilmek, hızlanmanın hasta açısından taşıdığı karşılığı tartmayı sağlar. Her birinin işlem türü ve klinik gereksinimle birlikte okunması gerekir.[1]

IMSS’nin açıklaması, büyük bir hizmetin cihazlarla ve yapay zekâyla birlikte nasıl dönüştüğüne ilişkin bir başlangıç tablosu sunuyor. Benim güvenimi artıracak sonraki adım, belirli bir inceleme grubunda rapora kadar geçen sürenin kısaldığını ve hataların aynı karşılaştırmada nasıl değiştiğini gösteren sonuç olurdu. Böyle bir sonuç başka birimlerde de tekrarlanırsa, toplam kapasite iddiasından belirli bir klinik iş akışının yararına geçebiliriz. O zamana kadar üretkenlik artışını kurumun belirttiği kapsamda değerlendirmek, hizmet kazanımını ciddiye alırken tanısal yararın ölçüsünü açık bırakıyor.[1]