dtv baskısının sınırları

Fiasko’nun ödül haberinde ilk durak dtv baskısı: İngilizceden Almancaya Stefanie Jacobs, Stefanie Ochel ve Jan Schönherr çevirdi. Tony Tulathimutte’nin kitabı, 16 Kasım akşamı Hamburg’da açıklanan SPIEGEL Kitap Ödülü’nü bu baskıyla kazandı. Üç çevirmenin adını başlıkta yazarın yanına koymak, okurun eline geçen metni doğru tanımlar. Almanca okur, Tulathimutte’nin öykülerine bu üç kişinin kurduğu cümlelerle ulaşıyor.[1]

Ödülün koşulu, eserin o yıl Almanca yayımlanmış olması. Bu çerçeve, başka dillerde yazılan kitaplara Almanca eserlerle aynı seçime girme imkânı veriyor. Aday listesinde Gaëlle Bélem’in Fransızcadan ve Yang Shuang-zi’nin Tayvan Çincesinden çevrilen kitapları da var. Burada yayımlanma dili, kurumun seçebileceği eserlerin sınırını çiziyor. Bir kitabın hangi baskısının yarışmaya girdiğini bilmek, ödülün hangi okura seslendiğini de somutlaştırıyor.[1]

Bu koşuldan çevirilerin nasıl değerlendirildiğine dair bir puanlama çıkarmak mümkün değil. Açıklama üç çevirmeni birlikte anıyor; öyküler arasındaki iş bölümünü anlatmıyor. Dolayısıyla bir öykünün sesini Jacobs’a, diğerini Ochel’e ya da Schönherr’e bağlamak için burada dayanak yok. Okur açısından sağlam başlangıç, kolektif çeviri kredisini tam olarak korumak. Cümlelerin ayrı ayrı kuruluşunu değerlendirmek ise ilgili sayfaları karşılaştırmayı gerektirir.[1]

Jürinin açtığı okuma yolu

Jürinin gerekçesi başka bir okuma kapısı açıyor. Birbirine bağlanan beş öyküyü, başkalarının gözünde nasıl göründüklerine takılan kişiler üzerinden anlatıyor. Sevilmek, haklı çıkmak ve bir yere ait olmak, jürinin bu kişilere atfettiği arzular. Jüri, incinme ile kendini sabote etmenin mizah ve trajediyle birlikte işlendiğini düşünüyor. Bunlar kitabı tanıtan sıfatlardan daha belirli bir davet: okur, öyküler arasındaki bağların bu ortak arzularla nasıl kurulduğuna bakabilir.[1]

Ödülün edebî hükmü böylece sınanabilir bir okuma önerisi hâline geliyor. Jürinin seçtiği ortaklıkları izlemek yararlı; beş öykünün bütün farklarını bu ortaklıklara indirmek kitabı peşinen kapatır. Özellikle çevrilmiş bir eserde, benzer bir duygunun her anlatıda aynı sözcükler ve ritimle kurulacağını varsaymak aceleci olur. Jürinin gerekçesini okuma güzergâhı olarak almak, kitabın her sayfasını önceden onaylayan bir hüküm gibi kullanmaktan daha verimli.[1]

10.000 avro tutarındaki ödül artık Tulathimutte’nin kitabının yayın geçmişine eklendi. Almanca baskının künyesinde ise dtv ile üç çevirmenin adı duruyor. Okurun kitapla kuracağı ilişkiyi başlatan somut adres de bu: belirli bir dilde, belirli insanların emeğiyle oluşmuş baskı. Fiasko’yu ararken ödülün adını hatırlamak yeterli olabilir; o baskının cümleleri üzerine konuşurken çevirmenlerin adlarını da yanında tutmak gerekir.[1]