Zambiya’nın gerilimli sayımı ve Osun sonucu sandık güvenini sınadı
Osun’da kazanan 66.252 oy farkıyla ilan edildi; Zambiya’da büyüyen liderlik, durdurulan sayım ve gözlemci eleştirileri, sonuç kadar sürecin güvenilirliğini de gündeme taşıdı.
Jeopolitik··Akşam
Osun’da 66.252 oy farkıyla ilan edilen galibiyet
Nijerya’nın seçim kurumu INEC, bir gün önce yapılan Osun eyaleti valilik seçimini görevdeki vali Ademola Adeleke’nin kazandığını açıkladı. Premium Times’ın haberine göre Accord Partisi adayı Adeleke 511.067 oyla ikinci dönemini garantiledi. Sonuçları açıklayan seçim görevlisi Joshua Ogunwole, APC adayı Bola Oyebamiji’nin 444.815, ADC adayı Najeem Salaam’ın 17.180 oy aldığını bildirdi. Adeleke eyaletin 30 yerel yönetim biriminin 19’unda, Oyebamiji 11’inde önde bitirdi. Geçerli oy sayısı 985.079, geçersiz oy sayısı 20.721, toplam kullanılan oy 1.005.800 olarak açıklandı. Adeleke 2022’de PDP listesinden seçilmiş, ardından Accord Partisi’ne geçmişti. Fark 66.252 oy; bu, komisyonun ilan ettiği resmî sonuç setine dayanan net bir aralık. Osun’da süreç, kazananın ve oy dökümünün aynı günde kamuoyuna sunulduğu bir tablo çiziyor. Bu netlik, aynı kıtada hâlâ süren bir başka sayımla karşılaştırıldığında daha da görünür hale geliyor: sonuç kadar, sonucun nasıl ve hangi koşullarda üretildiği de okurun önüne geliyor.[1]
Zambiya’da 49 bölgede büyüyen fark
Zambiya’da tablo hâlâ kısmi. Zambia Monitor’a göre Seçim Komisyonu’nun açıkladığı toplu sonuçlarda Cumhurbaşkanı Hakainde Hichilema 438.708 oyla önde; en yakın rakibi Brian Mundubile 351.281 oyda. Sayım 226 seçim bölgesinden 49’unda tamamlandı; fark 87.427 oya çıktı. Komisyon bu toplu sonucu, ülke genelinde 14 Ağustos’ta durdurulan sayımın yeniden başlamasının ardından açıkladı. Milletvekilliklerinde Mundubile’nin NRPUP’u 27, Hichilema’nın UPND’si 22 sandalye kazandı; Hichilema ulusal oyda öne geçişini Güney ve Lusaka eyaletlerindeki büyük farklara borçlu ve bazı seçim bölgelerinde farkı 38.000 oyu aşıyor. Geriye 177 seçim bölgesi kaldı; komisyon nihai ilan tarihi ya da katılım oranı vermedi. Kısmi sonuçlar, Hichilema’nın tamamlanan bölgelerde önde olduğunu gösteriyor; henüz bitmemiş sayım ise galibiyet ilanını erteleyen bir çerçeve kuruyor. Osun’daki tam ilan ile Zambiya’daki ara toplam, aynı anda iki farklı seçim olgunluğu sunuyor: biri kapanmış bir oy dökümü, diğeri hâlâ açık bir ulusal sayım.[2]
Durdurulan sayım ve gözlemci eleştirileri
Güven sorusu, kısmi oyların ötesinde sürecin kendisine bakıyor. Al Jazeera’ya göre AB baş gözlemcisi Michael McNamara oylamanın “daralmış bir demokratik alan” zemininde yapıldığını söyledi. SADC heyetinin başındaki Samuel Tembenu, beş eyalette baskı, saldırı, kaçırma ve mala zarar verme yönünde doğrulanmamış bildirimler aldıklarını, en az bir ölüm olduğunu açıkladı. Sayım cuma günü, sandık görevlilerine yönelik şiddet ve oy pusulası hırsızlığı iddiaları üzerine durduruldu. Seçim günü öldürülen 57 yaşındaki bir parti temsilcisiyle ilgili dokuz kişi gözaltına alındı. 49 bölgede açıklanan aynı ara sonuçlara göre Hichilema 438.708, Mundubile 351.281 oyda. Mundubile sayımın durdurulmasının “meşru kaygılar” doğurduğunu söyledi; iktidardaki UPND’nin kampanya direktörü Mark Simuuwe muhalefeti panik yapmakla suçladı ve sonuçların meşru olduğunu savundu. Avrupa Parlamentosu heyetinin başındaki Reinhold Lopatka sayımın askıya alınmasını ölçüsüz buldu. Gözlemci eleştirileri her iddiayı kanıtlanmış olguya çevirmiyor; Tembenu’nun bildirimleri doğrulanmamış olarak bırakıldı. Yine de Osun’da komisyonun ilan ettiği net fark ile Zambiya’da kesintiye uğrayan sayım ve gözlemci uyarıları yan yana gelince, gündem yalnızca kimin önde olduğu değil, sandık sürecinin güvenilirliğinin nasıl korunacağı oluyor.[2], [3], [1]
