Sahnede görünen emek

Tenerife’deki sahnede üç astronot vardı; ödül dört kişilik Artemis II ekibine verildi. Reid Wiseman, Victor Glover ve Jeremy Hansen, 17 Ekim’de Starmus açılışında Stephen Hawking Madalyası’nı kabul etti. Christina Koch törende bulunmadığı halde aynı onurun parçasıydı. Bu küçük ayrıntı, bir görevin kamuya görünen yüzünün bütün emeği tek bir kareye sığdıramadığını hatırlatıyor. Bilim iletişiminin de kendi seçimi, çerçevesi ve görünür kıldığı insanlar var.[1]

Madalyanın konusu bilimi insanlara ulaştırmak. Space.com’un yerinden haberinde canlı bağlantılar, röportajlar, araç içindeki yaşam ve fotoğraflar bu katkının parçaları olarak sıralanıyor. Uzay uçuşunda iletişim böylece görünür bir emek halini alıyor. İzleyiciye ulaşan görüntünün arkasında, karmaşık bir deneyimi anlaşılır bir sıraya koyma işi bulunuyor. Ödülün anlamını burada arıyorum: görevin anlatılması, görev bittikten sonra kendiliğinden ortaya çıkan bir yan ürün sayılmıyor; adı konan ve tanınan bir katkıya dönüşüyor.[1]

Tanıklığın karşısındaki kişi

Wiseman’ın Dünya’yı uzaktan görmeye ilişkin anlattıkları, kişisel tanıklığın gücünü taşıyor. Onun duygusunu dinlemek, aynı duyguya sahip olma yükümlülüğü doğurmuyor. Bir izleyici görüntüde kırılganlık görebilir; başka biri mesafeyi, merakı veya kendi gündelik hayatıyla arasındaki uzaklığı hissedebilir. Bunlar ölçülmüş izleyici sonuçları değil, aynı görüntünün karşısında açık kalan yorum imkânları. Bilim kültüründe kişinin kendisine söyleneni anlamasıyla ona hangi anlamı vereceğinin ayrılması, bence kamusal katılımın önemli bir eşiği.[1]

Bu yüzden uzaydan gelen bir fotoğrafın erişilebilirliğiyle bir görevin anlaşılabilirliği arasında yapılacak iş var. Fotoğraf bakmayı mümkün kılıyor. Bağlantılar ve röportajlar, araçtaki insanların ne yaptığını anlatma fırsatı açıyor. Benim için daha güçlü kamusal ilişki, izleyicinin sorusuna da yer taşıyan ilişki: neyi gördüğü, hangi deneyimin kendisine aktarıldığı ve anlatıcının hangi kısmı kendi duygusuyla tamamladığı sorulabiliyor. Bu ölçüt, törenin kanıtladığı bir başarı olarak değil, iletişim emeğine verdiğim değerin gerekçesi olarak duruyor.[1]

Bir ödülün açtığı yer

Ödülün sınırını da burada korumak gerekiyor. Haberde izleyici sayısı, öğrenme düzeyindeki değişim veya ortak bir davranışa geçiş ölçülmüyor. Bir madalya, bu sonuçların yerine geçmiyor. Yine de ödülün hangi emeği adlandırdığı kültürel bir tercih: görüntüyü ve sözü uzay aracının dışındaki insanlara ulaştırmayı dikkate değer buluyor. Bu tercih, uzay uçuşunun hikâyesinde izleyiciye bir yer açıyor. O yerin ne kadar geniş ve ne kadar etkileşimli olduğu ise ayrıca sorulabilecek bir mesele olarak kalıyor.[1]

Artemis II ekibinin sahnedeki onuru, Ay yolculuğunun yeryüzünde süren tarafına bakmak için bir fırsat. Yolculuğa fiziksel olarak katılanlarla onu görüntüler ve sözler aracılığıyla izleyenlerin deneyimleri farklı. Aralarında kurulan ilişkinin değeri, bu farkın içinde aranabilir. Bana göre iyi bir bilim anlatısı, uzaktaki insanın kendi merakına yer açtığında kalıcı bir kültürel işe dönüşüyor. Fotoğrafın karşısındaki kişi, hayranlığını da sorusunu da kendisi seçebildiği ölçüde hikâyenin etkin bir muhatabı oluyor.[1]