Ödül bandından içeri

Your Breath in Charcoal’ın Goose Lane Editions’ın İngilizce baskısına iliştirilen yeni etiket, Giller Ödülü. Nicholas Herring’in ikinci romanını bu yıl Kanada’nın farklı bölgelerinden dokuz bağımsız kitapçı seçti. İlk kez bütünüyle kitapçılardan oluşan bu jüriyi, okurun elindeki kitabın yanına yerleştirmek gerekiyor. Ödül böylece belirli bir metne yönelen, kimlerin verdiği bilinen bir okuma daveti oluyor. Karar verenlerin mesleği, romanla karşılaşmanın çerçevesine giriyor.[1]

Seçimin güzergâhı da belli: 140’ı aşkın başvurudan 14 kitaplık uzun listeye, oradan beş finaliste ve kazanana gidildi. Kitapçılık deneyiminin bu süreçte hangi estetik tercihlere ağırlık verdiğini tek sonuçtan çıkaramayız. Benim için daha verimli başlangıç, jürinin romanı nasıl tarif ettiğine bakmak. Bu tarif, rafta görülen ödül bandını açıp içinden tartışılabilir bir edebiyat önerisi çıkarıyor; okuru kararın gerekçesine yaklaştırıyor.[1]

Jüri, Knickle’ın Prens Edward Adası’ndan Toronto’ya uzanan yolculuğunu, karakterin kendine özgü sesi etrafında anlatıyor. Popüler kültür göndermelerini, edebiyat çağrışımlarını ve felsefi düşünceleri birlikte anıyor. Burada ilgimi çeken, güzergâhtan çok sesin merkezde tutulması. Yolculuk romanına bu kapıdan giren okur, bir yerden diğerine varmanın yanında, Knickle’ın dünyayı hangi kelimelerle kendine çevirdiğini de izleyebilir. Jürinin nitelemesini sınayacak yer, o kelimelerin kurduğu cümlelerdir.[1]

Okurun sorusuna ayrılan yer

Bu öneri, okura hazır bir beğeni vermek yerine bir dikkat alanı açıyor. Knickle’ın bir göndermeyi ne zaman kullandığı, hangi konuşmada susmayı seçtiği, düşüncesinin hareketle nasıl kesildiği gibi sorularla okunabilir. Bunlar romanda bulunduğunu ileri sürdüğüm sahneler değil; jürinin ses vurgusundan hareketle metne yönelttiğim okuma soruları. Böyle bir başlangıç, ödülü kabul etme veya reddetme zorunluluğu duymadan romanla anlaşmazlığa da yer bırakıyor.[1]

Ödülün ardından kurulan karşılaşmalar bu okuma sorularını paylaşmak için somut yerler sunuyor. Toronto’daki Book Bar’da Ian Williams ile 17 Kasım’da, Toronto Reference Library’de Mark Medley ile 18 Kasım’da söyleşi planlandı. Okurun sorusu böylece yalnız ödül gerekçesine dönük kalmayabilir; yazarın kendi anlatımıyla da karşılaşabilir. Bir söyleşiyi değerli kılacak şey, romandaki sesin nasıl kurulduğunu konuşmaya açmasıdır. Törenin sürmesiyle okumanın derinleşmesi arasındaki fark burada belirir.[1]

Herring’e verilen iki haftalık Banff çalışma konaklaması ise ödülün başka bir yüzünü, yazara ayrılan zamanı gösteriyor. Bir yanda okurla konuşma, diğer yanda yeni cümleler için çalışma alanı var. Goose Lane baskısına geri döndüğümüzde bunların hepsi kitabın çevresinde kalır; Knickle’ın sesiyle kurulacak ilişkinin yerini alamaz. Ödülün açtığı en iyi kapı bence oraya çıkar: başka okurların seçimini bilerek, kendi okuma sorusunu cümlenin içine taşımak.[1]