Gümrük vergisi kimin bilançosuna yazılır

Önce ortodoks masalı bir kenara koyalım: gümrük vergisi "yabancıya kesilen" bir ceza değildir; ithalatçının, sonra da hane halkının bilançosuna yazılan bir vergidir. Senatör Ron Wyden'ın sunduğu "2026 Kongre Ticaret Yetkileri Reformu Yasası", başkanın 301, 201 ve 232'nci maddeler kapsamındaki vergileri için Kongre onayını şart koşuyor, 122 ve 338'inci maddeleri ise tümüyle kaldırıyor. Tasarının özü teknik bir ayrıntı değil: bu vergiyi kimin koyabileceği, yani kamu kesiminin harcama-vergi dengesini kimin elinde tuttuğu sorusu.[1]

Tasarı, Senato Maliye ile Meclis Gelir ve Yollar komitelerinden beşer üyeyle bir Gümrük ve Ticaret Ortak Komitesi kuruyor ve başkanlık önerilerine 30 güne kadar inceleme süresi tanıyor. Wyden, düzenlemeyi Trump'ın Kanada mallarına yüzde 50 misilleme vergisi planının ardından duyurdu. Devlet ve kurumları paranın mimarisidir, piyasaya giren yabancı değil: yetkinin nerede durduğu, ithalat vergisinin ne zaman ve kimin üzerine bineceğini belirler.[1]

Yakıt: ödenen tarafı görünmeyen bir vergi

Southwest, rekor 8,4 milyar dolar gelire ve hisse başına 0,94 dolar kâra rağmen üçüncü çeyrek beklentisini hisse başına 0,50-0,75 dolara, ortalama tahminin altına çekti; yıl geneli tabanını da indirdi. Sebep, bir yılda 889 milyon dolar artan yakıt gideri. Bu, gümrük vergisiyle aynı sınıftan bir arz şoku: efektif talebi kısan, kimin bilançosuna bineceği önceden belli olmayan bir maliyet. Havayolu, litre başına yakıtı 0,98-0,99 dolar varsaydı; yani şoku fiyatlamaya çalışıyor ama taşımaya devam ediyor.[2]

Önümüzdeki soru

Dün bu köşede yazdığım denklem faizin politikayla ayarlanıp gerisinin piyasaya ödetildiğiydi; istikrar istikrarsızlık üretir demiştim. Bugünkü iki hikâye aynı mekanizmanın maliye ve emtia yüzü. Gümrük vergisi ve yakıt, ikisi de arz yanlı vergiler ve ikisi de etkin talepten düşülüyor; sektörel dengeler gereği birinin gideri bir başkasının geliridir. Önümüzdeki çeyreğin sorusu döviz kuru seviyesi değil: bu iki şoku hangi bilanço — hane, şirket, yoksa kamu — taşıyacak ve ne kadar süreyle?[1], [2], [3]