İmzanın arkasındaki kişi
Bir haberin altında Daniel Robson adı göründüğünde, editörün dayandığı şey bir insanın o metnin sorumluluğunu üstlenmesidir. Kanada’daki bazı yayınlar, Robson’ın gerçek bir gazeteci gibi görünmediğini öğrenince yazılarını kaldırdı. Option politique genel yayın yönetmeni Les Perreaux’ya Türkiye Today’den bir editör referans sormuştu. Robson’ın görüntülü görüşmeyi reddetmesi şüphe uyandırdı; Perreaux, kendisine gelen yazışma ve belgelerde yapay zekâyla üretilmiş içerik işaretleri gördüğünü söyledi. Bu anlatım, kuşkunun nasıl doğduğunu açıklıyor; bir teknik tespit oranı sunmuyor.[1]
We News adlı site bu sorunu daha geniş bir ölçekte ortaya çıkarıyor: Kanada’daki meşru haber kaynaklarının içeriğini yeniden işleyip uydurma gazeteci adları ve portrelerle yayımlıyor. Burada okur, yeniden kullanılan metnin geldiği gazeteciyle ekranda karşısına çıkan kimliği eşleştiremiyor. Benim için imzanın değeri bu sorumluluk bağında yatıyor. Bir metnin doğru bilgiler içermesi, altında gösterilen kişinin o bilgiyi topladığı anlamına gelmiyor.[1]
Yeniden kullanımın kazancı, itirazın gideri
Simon Fraser Üniversitesi’nde gazetecilik üzerine çalışan Ahmed Al-Rawi, bu kimliklerin gerçek gazetecilerin emeğini yeniden kullanarak gelir elde etmek için oluşturulduğunu savunuyor. Yayıncı örgütü Média d’info Canada’nın başkanı Paul Deegan ise telif koruması olsa da dava açmanın pahalı ve uzun sürdüğünü belirtiyor. Bu iki değerlendirme birlikte, yeniden yayımlamanın kolaylığıyla hakkını aramanın yükü arasındaki farkı tarif ediyor. Kaynak gösterilen bir yeniden kullanım ile gazeteci taklidi, okura farklı ilişkiler sunuyor.[1]
Bu düzenin, sahte kimliğin hesabını sormayı zorlaştırdığı kanısındayım: imza haberin kökenini gizlerken, itiraz için gereken çabayı asıl yayıncı üstleniyor. Bununla birlikte, her yeniden kullanım izinsiz olmak zorunda değil; lisanslı dağıtım da metni başka bir sitede gösterebilir. We News üzerine aktarılan kaygıyı belirginleştiren unsur, metnin başka yerde görünmesinin yanında gerçek gazetecinin yerine uydurma bir kişi konması. Kullanılan metne izin verilmesi ve okura kimin yazdığının doğru söylenmesi, birbirini tamamlayan yükümlülükler.[1]
Aramadan silinmek neyi çözer?
We News, Google aramasında görünmez olmuş gibi görünüyordu; başka bir arama motorunda ise üst sıralardaydı. Google, belirli site için neden ve tarih sorularını doğrudan yanıtlamadı. Sözcüsü, arama sıralamasını yanıltmak amacıyla düşük nitelikli içeriğin topluca üretilmesini kurallarının yasakladığını belirtti. Bu nedenle görünürlüğün azalmasını, gazeteci kimliklerinin denetlendiği veya telif anlaşmazlığının çözüldüğü şeklinde okuyamam. Haberde bu sonuçları kuran bir karar açıklanmıyor.[1]
Kanada’nın yapay zekâ bakanı Evan Solomon’ın ofisi, okurların tükettikleri bilginin yapay zekâyla üretilip değiştirilmediğini bilmesi gerektiğini açıkladı; yaratıcıların emeği yapay zekâ sistemlerini eğitmek için kullanıldığında doğan rıza, ödeme, atıf ve şeffaflık kaygılarını da kabul etti. Bu açıklamayı yararlı buluyorum, çünkü okurun sorusu metnin üretim biçiminden sorumluluğu üstlenen kişiye uzanıyor. Bir üretim etiketi, yayıncının muhatabını ve asıl haberin kaynağını görünür kıldığında anlam kazanır. Haberin kaldırılması dolaşımı azaltabilir; gazetecinin emeği için gereken izin ve karşılık ise başka bir çözüm gerektirir.[1]