Dansın içinden karşılıklı konuşmaya
Johann Strauss II’nin Die Fledermaus uvertürü, ardından Mozart’ın do majör 25. Piyano Konçertosu. Manfred Honeck ile Emanuel Ax’in 12 Kasım’da Londra’daki Royal Festival Hall’da kurduğu program, daha başta iki farklı hareket alanı açıyor. Uvertürde dansın toplu akışı, konçertoda piyano ile orkestranın karşılıklı cümleleri var. Philharmonia’nın gelecekteki baş şefini bu eserlerin sırasından okumak mümkün: aynı akşam içinde hem topluluğun birlikte hareketini hem soliste açtığı alanı ortaya koyan bir seçim.[1]
The Guardian eleştirmeni Alexandra Coghlan, uvertürde ölçünün son vuruşlarının geciktirilişini ve tahta üflemelilerin işlenişini övüyor. Ax’in Mozart yorumunda ise yavaş bölümün flüt ve obuayla karşılıklı cümlelerini, final rondosundaki küçük bölümlerin farklı renklerini vurguluyor. Bunlar eleştirmenin duyduğu icraya ilişkin gözlemleri. Program açısından yan yana konduklarında somut bir karşılaştırma sunuyorlar: orkestra, bir eserde dansın zamanını birlikte esnetirken diğerinde piyanistin karşısındaki sesleri belirginleştiriyor. Şefin işi bu iki ilişkinin kurulmasında aranabilir.[1]
Mozart’ın iki Strauss arasındaki yeri, dinleyicinin dikkatini büyük orkestra hareketinden daha küçük karşılaşmalara çevirebilir. Bu benim programdan çıkardığım yorum. Daha basit bir açıklama da mümkün: tanınmış bir konçertoyu birbirine zıt iki orkestra eseriyle çevreleyen yerleşik konser düzeni tercih edilmiş olabilir. Yine de Ax’in solist olduğu akşamda piyanonun konumu belirleyici. Konçerto, repertuvar listesinin ortasında durmasının yanında, bireysel sesle topluluğun nasıl yan yana çalıştığını tartışmaya açıyor.[1]
Operanın orkestra içindeki ağırlığı
Son sırada Richard Strauss’un Elektra operasından Honeck’in hazırladığı süit var. Böylece program, Johann Strauss II’nin balo dünyasından operanın yoğun aile çatışmasına uzanıyor. Coghlan, kahramanın zafer dansında zillerle bakır üflemelileri ve son gerilimde yaylıları öne çıkarıyor. Onun betimlediği karşıtlık, eserlerin adlarıyla da belirgin: baştaki uvertür ile sondaki opera süiti, dansı birbirinden farklı dramatik işlere koşuyor. Aynı hareket fikri, programın iki ucunda farklı ağırlık kazanıyor.[1]
Burada düzenleme, şefin repertuvarla kurduğu ilişkinin elle tutulur parçası. Elektra’nın süite dönüşmesi, opera malzemesini bu konserin orkestra kadrosuna ve akışına yerleştiriyor. Ax’in konçertosunda orkestranın karşısında bir piyano bulunurken finalde dramatik ağırlık orkestra çalgıları arasında dolaşıyor. Bu fark, şefin geleneğe bağlılık sözünü program üzerinden anlamaya yardımcı oluyor. Bağlılık, eserlerin yalnızca korunmasıyla değil, hangi biçimde ve hangi komşuluklar içinde çalındıklarıyla da duyulabilir hale geliyor.[1]
Honeck’in Philharmonia baş şefliğine başlama tarihi 2028. Bu akşamı o görevin tamamına ilişkin bir hükme dönüştürmeden de okuyabiliriz. Üç eser, elde somut bir program bırakıyor: birlikte esneyen dans, solistle kurulan karşılıklı konuşma ve operadan orkestra süitine taşınan gerilim. Dinleyicinin yeni şef hakkında sorabileceği verimli soru burada. Aynı topluluk bu farklı işleri hangi açıklıkla taşıyor? Yanıtın dayanağı, makamın başlangıç tarihi kadar, her eserde kimin çaldığı ve diğer seslere nasıl yer açıldığı.[1]