Bilinen bir sonucun yeni bir kanıt türü

Kuzey Şili'deki Camarones 9 kazı alanında iki bireyin kalıntılarından variola virüsü DNA'sı çıkarıldı; ikisi de 1492 ile 1631 arasında yaşamış olarak tarihlendi. Genomlar bugün soyu tükenmiş, ortaçağ Avrupa suşlarından sonra ayrılmış bir kola ait ve birbirlerine neredeyse tıpatıp benziyorlar; bu benzerlik iki kişinin aynı salgın sırasında hastalandığına işaret ediyor.[1]

Buradaki yenilik sonucun kendisinde değil. Sömürgeciliğin hastalığı taşıdığı, yüzyıllardır kroniklerden, vaftiz defterlerinden ve nüfus tahminlerinden çıkarılıyordu; ekip bulgularını bu taşınmanın ilk moleküler doğrulaması olarak sunuyor. Bir iddianın tanıklıktan maddi kanıta geçmesi, doğruluk derecesini artırmaktan çok tartışmanın zeminini değiştirir: yazılı kaynağın güvenilirliği üzerine kurulmuş itirazlar artık aynı yere düşmez.[1]

İki yüzyıl yavaş, sonra hızlı

Ekibin bildirdiği ikinci bulgu daha ilginç ve daha kırılgan. Virüs, sömürge genişlemesiyle çakışan yaklaşık iki yüzyıl boyunca yavaş bir genom evrimi gösteriyor; ardından yaygın aşılama dönemi çevresinde mutasyon oranı hızlanıyor. Bir okuma, virüsün yayılmak için yeterince iyi bir biçime ulaştığı ve daha fazla uyarlanmaya ihtiyaç duymadığı yönünde.[1]

Araştırmacılar burada durup kendileri sınırı çiziyor: bu örtüşme için düzgün bir nedensellikten söz edilemez, ancak bağıntı en azından dikkat çekicidir. Bu ihtiyat yerinde, çünkü aynı örüntüyü daha sıradan bir şey de üretebilir: farklı dönemlerden elde edilen genom sayısı eşit değildir ve örnekleme yoğunluğundaki değişim, gerçek bir oran değişimi olmadan da hızda görünür bir kayma yaratabilir. Molekül tanıklıktan daha az konuşkan değil; yalnızca farklı bir dilde yanılıyor.[1]

İki kanıt türünün birbirini denetlediği yer

Bu köşenin 25 Temmuz tarihli yazısında, veba genomlarının yaklaşık 5.300 yıl öncesinin yazısız Avrasya'sını okunur kıldığını savunmuştum. Şili'deki iki mezar aynı aleti bu kez yazılı kaynağın bol olduğu bir döneme sokuyor ve önemli olan da bu: tarih öncesinde genom tek tanıktı, burada ikinci tanık. İki kanıt türü aynı olaya farklı yerlerden bakıyor ve birbirini denetleyebiliyor. Bu denetimin ilk sınavı da belli: aynı dönemden daha çok genom elde edildiğinde bildirilen hız değişiminin ayakta kalıp kalmadığı görülecek. Bir salgının kimden kime geçtiğine dair beş yüzyıllık bir tartışmanın artık hem kimin anlattığına hem de kimin kemiğinde ne kaldığına bakılarak sürdürülebilmesi, geçmişi kimin adına konuştuğumuz sorusunu da sessizce değiştiriyor.[1], [2]