Ölçülebilen kısım

Dartmouth Koleji'nden antropolog Nathaniel Dominy ile St Andrews Üniversitesi'nden primatolog Catherine Hobaiter, Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'ndeki on iki hayvan örneği üzerinde spektrometri kullandı ve habeş maymunu kürkünden ve aynak tüyünden yansıyan ışığın dalga boylarını ölçtü. Türler kutsal habeş maymunu Papio hamadryas, kutsal aynak Threskiornis aethiopicus ve karşılaştırma için Papio anubis. Bildirilen sonuç, yansıyan dalga boylarının ay ışığınınkiyle neredeyse özdeş olması. Çalışma Time and Mind dergisinde 14 Temmuz 2026'da çevrimiçi yayımlandı.[1]

Sorunun neden var olduğunu hatırlamak gerekiyor. Ay tanrısı Thoth, birbirine hiç benzemeyen iki hayvanla temsil ediliyor: bir maymun ve bir kuş. İkisini aynı tanrıya bağlayan görünür bir ortaklık uzun süre bulunamadı. Şimdi bir ölçüm aleti, üç bin yıllık bir ikonografi sorusuna aday bir yanıt sunuyor: ikisini birleştiren şey renkleri.[1]

Ölçülemeyen kısım

Burada iki ayrı önerme var ve yalnızca biri ölçüldü. Kürk ile tüyün yansıttığı dalga boylarının ay ışığına neredeyse özdeş olması fiziksel bir olgudur. Antik Mısırlıların bu hayvanları o benzerlik yüzünden seçmiş olması ise hiçbir spektrometrenin ulaşamayacağı bir çıkarımdır. Daha sade bir okuma da elde duruyor: kutsal sayılan hayvanların listesi uzundu ve uzun bir listede iki üyenin renkçe örtüşmesi rastlantıyla da gerçekleşebilir. Yazarlar bu ihtiyatı koruyor; yorumu bağlantıyı açıklayabilecek bir öneri olarak sunuyor ve bu zihinleri anlama fırsatlarının seyrek olduğunu kabul ediyorlar.[1]

Yine de bir şey değişiyor, ve değişen teoloji değil. Bir ikonografi sorusuna bugüne kadar metin, kabartma ve mezar resmiyle yanıt aranıyordu; şimdi listeye bir ölçüm aleti de giriyor. Çalışmayı bir antropolog ile bir primatoloğun birlikte yapması da rastlantı sayılmaz: soruyu yanıtlamak için hem hayvanın kendisini hem onu kutsayan kültürü okumak gerekiyordu. Bu, kanıt dağarcığının genişlemesidir, ve genişleyen dağarcık bir açıklamayı kanıtlanmış hale getirmiyor.[1]

Kalan soru

Tek bir çarpıcı örtüşme ile bir örüntü arasındaki fark sayılabilir bir şeydir. Kutsal sayılan öteki hayvan eşleşmeleri aynı yöntemle ölçülür ve benzer bir renk uyumu çıkarsa rastlantı okuması zayıflar; çıkmazsa bu eşleşme tek başına kalır, ki bu da bir yanıttır. Ölçüm bize hayvanların hangi dalga boylarını yansıttığını söyleyebiliyor. Onları seçen zihni ise hâlâ yalnızca bıraktığı resimlerden okuyoruz, ve o resimlerin sessiz kaldığı yerde ihtiyatlı kalmak merakın koşuludur.[1]