Gecikme ekseni neyi görebiliyor?

Erbiyum tritellür bu iş için elverişli, çünkü aynı kristalde birbiriyle yarışan iki yük yoğunluğu dalgası barındırıyor. Baskın düzen eksi 8 santigrat derecede, ikincil düzen eksi 113 santigrat derecede kuruluyor; MIT ekibi deneylerini ikisinin de yerleşmiş olduğu, yaklaşık eksi 230 santigrat derecede yaptı. Baskın düzenin elektron-fonon etkileşimiyle açıklanabildiği uzun süredir biliniyor; zayıf düzenin arkasındaki mekanizma ise açık kalmıştı.[1]

Bir ışık darbesi iki düzeni birden eritiyor. Ardından zaman ve açı çözünürlüklü fotoemisyon tayfölçümü, her bir yasak aralığı bir dizi gecikme anında ölçüyor; böylece bir düzenin toparlanması diğerinden ayrı izlenebiliyor. Denge durumundaki görüntü iki düzenin var olduğunu söylüyor, gecikme ekseni ise her birinin nasıl yeniden kurulduğunu.[1]

İki toparlanma, iki mekanizma

Baskın yasak aralık örnek boyunca yavaş yavaş doluyor; sürekli bir geçişten beklenen davranış bu. İkincil yasak aralık başka türlü dönüyor: ayrı bölgelerde beliriyor ve bu bölgeler büyüyerek birbirine kavuşuyor. İlk yazar Yifan Su ile Alfred Zong ve arkadaşları bunu çekirdeklenme ve büyüme olarak okuyor, ölçümü zamana bağlı Ginzburg-Landau kuramıyla eşleştiriyor.[1]

Toparlanma eğrisinden geçiş mekanizmasına atlarken bir varsayım devreye giriyor. Bölgeler hâlinde geri gelme, düzensizlikten, örneğin kenarlarından ya da zayıf düzeni belirli noktalarda tohumlayan gerinim alanlarından da doğabilir; bu durumda gördüğümüz şey geçişin türü hakkında bir şey söylemez. Makalenin kendi ifadesi de ölçülü: çekirdeklenme ve büyümenin ikincil geçişi büyük olasılıkla sürüklediğini yazıyor. Tek malzeme, tek uyarma düzeneği, tek sıcaklık.[1]

Bunu ne yerine oturtur?

Zamanda ifade edilen bir mekanizma uzayda sınanır. Zayıf düzen gerçekten çekirdekleniyorsa, uzamsal çözünürlüğü olan bir ölçüm dağınık noktalarda doğup büyüyen bölgeler bulmalı ve bu bölgelerin sayısı, örneğin nerelerinin zedelendiğine göre değil, uyarma şiddetine göre değişmeli.[1]

Nuh Gedik soruyu daha geniş bir çerçeveye koyuyor: kimi malzemeler neden birden çok evreyi bir arada tutarken kimileri tek bir evreyle yetiniyor? Bu yöntemin önerdiği yanıt yordamsal. Bir düzenin ışıktan sonraki toparlanması, o düzenin nasıl kurulduğunun imzasını taşıyor. Benzer bir düzen çifti barındıran ikinci bir malzemede de tutarsa, zaman ekseni tek bir kristale ilişkin bir sonuç olmaktan çıkıp evre yarışını inceleyen genel bir araca dönüşür.[1]