Çözümleme tam olarak neyi savunuyor?

Düsseldorf'ta William Martin'in çalışma grubundan Natalia Mrnjavac ve arkadaşları, temel metabolizmanın gerektirdiği 420 kimyasal tepkimeyi ve bu tepkimeleri yürüten proteinlerin yapılarını inceledi. Vardıkları sonuç, bakteri ile arke soylarının enzim genlerinin yaklaşık yarısını, tüm canlıların yaklaşık 4,2 milyar yıl önce yaşamış son ortak atasından ayrıldıktan sonra birbirinden bağımsız edindiği. Çalışma Science Advances'ta yayımlandı.[1]

Akıl yürütme şöyle işliyor. Aynı tepkimeyi yürüten enzimler iki soyda birbirine akraba çıkmıyorsa, o enzimin ayrılmadan sonra ortaya çıktığı sonucuna varılıyor. Martin, bu yaklaşımın çok ilkel yapıların enzimleri icat ettiği evrim aşamasına bir pencere açtığını söylüyor. Mrnjavac ise iki soyun serbest yaşayan hücrelere giden yolu en azından kısmen birbirinden bağımsız yürüdüğünü belirtiyor.[1]

Neye dokunmuyor?

Burada dikkatli olmayı gerektiren bir sınır var. NASA'nın astrobiyoloji merkezinde ve University of Wisconsin–Madison'da çalışan Betül Kaçar, son ortak atanın yaşamın başlangıcıyla aynı şey olmadığını hatırlatıyor ve kimyanın bayrağı biyolojiye nasıl devrettiğinin hâlâ bilinmediğini söylüyor. Yani çalışma, ortada zaten bir hücre varken olanları anlatıyor; o hücrenin nasıl var olduğunu değil.[1]

Aynı veriye uyan bir okuma daha var. İki soy enzimlerini ortak atadan devralmış, sonra bu enzimlerin bir bölümünü birbirinden bağımsız olarak başkalarıyla değiştirmiş olabilir. Yapı karşılaştırmalarında bu da akrabalık göstermeyen enzimler üretir. İcat ile değiştirmeyi birbirinden ayırmak, işin zor kısmı; ve bu ayrım yapılana kadar oran bir üst sınır gibi okunmalı.[1]

Bu neden laboratuvarın dışına taşıyor?

Dikkat çekici olan sayının küçüklüğü. Temel metabolizmanın istediği tepkimeler 420 tane; bir liste hâlinde yazılabilecek kadar az. Yaşamın başlangıcına dair sezgimiz genellikle imkânsız bir karmaşıklık resmine yaslanır, oysa buradaki çerçevede ilk hücre bir bitiş çizgisinden çok bir aşama: çalışan, eksikleri olan ve hâlâ yazılmakta olan bir kimya.[1]

Bunun sınanacağı yer masa değil, tezgâh. O 420 tepkimeden birinin, hidrotermal bacaların koşullarında enzimsiz olarak yürüdüğü laboratuvarda gösterilirse, sav bir sıralama önerisi olmaktan çıkıp kimyaya bağlanır. Beklemeye değer bir işaret; çünkü bir kez gösterildiğinde, o hücreden önceki boşluk biraz daha küçülür.[1]