İki şerit ve 60 günlük süre

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Umman'ın arabuluculuk ettiği düzenlemenin çok yakın olduğunu söyledi ve düzenlemenin biçimi artık okunabilecek kadar somut: giriş yapan gemiler kuzeydeki İran sularını, çıkanlar güneydeki Umman sularını kullanacak, geçici süre ise uzatma seçeneğiyle 60 gün olacak. Ortada koordinatları ve saati olan bir trafik düzeni var. Boğazın açılması kararı ise başka bir yerde duruyor: Arakçi tam açılmayı, Washington'ın 17 Haziran mutabakatındaki taahhütleri yerine getirmesine bağladı.[1]

Ardından ikinci bir İran mercii aynı kararı kendi terimleriyle tarif etti. Devrim Muhafızları sözcüsü Hossein Mohebbi, boğazın açılmasının kendine özgü bir mekanizması olduğunu, Umman'la yürütülen görüşmelerden ayrı durduğunu ve ABD'nin Tahran'ın koyduğu koşullarla karşılaşacağını söyledi. Meclis millî güvenlik komisyonu sözcüsü Hassan Qashqavi çerçeveyi doğruladı ve onayı üst düzeye havale etti. Burada üç ayrı İran kurumu konuşuyor ve bunlardan yalnızca biri Maskat'ta pazarlık masasında oturuyor.[1]

Sudaki sınama

Aynı cumartesi günü BAE Dışişleri Bakanlığı, boğazdan geçmekte olan ADNOC tankerine sabahın erken saatlerinde füze isabet ettiğini bildirdi, saldırıyı Devrim Muhafızları'nın korsanlığı diye niteledi ve Tahran'ı su yolunu koşulsuz açmaya çağırdı. ADNOC, çatışmanın başından bu yana saldırıya uğrayan gemi sayısını 15 olarak verdi; bu olaylarda bir mürettebat üyesi öldü, 20 kişi yaralandı. Saldırıyı düzenlemenin yanına koyunca aynı boşluk görünüyor. Devrim Muhafızları'nı işaret eden Birleşik Arap Emirlikleri atfı tek tarafın iddiası ve Al Jazeera bunun bağımsız doğrulamasını aktarmıyor; yine de şeritler görüşülürken bir gemi vuruldu ve bir geminin geçip geçemeyeceğini suda olup bitenler belirliyor.[2], [1]

Tahran'ın açıkladığı ve Al Jazeera'nın aktardığı koşullar aynı noktayı öbür taraftan gösteriyor. Bu koşullar İran'ın güney limanlarındaki deniz ablukasının kaldırılmasını, ABD askerî varlığının bölgeden çekilmesini, dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılmasını ve İsrail'in Lübnan'a saldırılarının durmasını istiyor. Hiçbiri bir güzergâh sorusu, hiçbiri de Umman'ın çözebileceği bir konu. Maskat'ta düzenleme tamamlanırken bu başlıkların tümü açık kalabilir; barış döneminde dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği boğazda trafik de 28 Şubat'tan bu yana sürdüğü gibi aksamaya devam eder.[1]

Düzenlemenin bağladığını ne gösterir?

Bu köşe daha önce, Umman'la yürütülen güzergâh görüşmelerinin yürürlükteki tek metin olduğunu ve bu metnin Hürmüz Boğazı'nın açılmasını onaylayacak bir merci içermediğini savunmuştu. Aradan geçen günlerde o boşluğun adı ve sözcüsü belirdi. Devrim Muhafızları'nın Hossein Mohebbi eliyle tarif ettiği ayrı mekanizma, eksik olan onay merciinin karşılığı; Hassan Qashqavi ise onayı pazarlık masasının bir üst katına yerleştirdi.[3], [1]

Bu da ölçülebilir bir sınama veriyor. Düzenleme imzalanır ve 60 günlük geçici süre başlarsa soru şu olur: boğazdaki ticari trafik, bu süre içinde cumartesi günü vurulan ADNOC tankeri gibi bir gemiye yeni bir saldırı olmadan toparlanıyor mu? İstikrarlı geçişler, Devrim Muhafızları'nın mekanizmasının Dışişleri'nin metniyle aynı adımda yürüdüğünü gösterir. Süre içinde yeni bir saldırı ise iki kanalın birbirinden bağımsız işlediğini ve şeritlerin bir izinden çok bir harita olarak kaldığını gösterir.[1], [2]