Çekilen kapasite
MINURSO’nun sahadaki operasyonları bitti. Batı Sahra’da ateşkes gözlemcileri ve mayın desteği sağlayan bir yapı tasfiye ediliyor. BM’nin açıkladığı son yapı; Laayoune’daki merkez, dokuz saha noktası ve Tindouf’taki irtibat bürosundan oluşuyordu. Yaklaşık 200 sivil personel, askerî gözlemci ve karargâh subayı görev yapıyordu. Bunlar bir savaş gücünün büyüklüğünü göstermiyor. Çekilen kapasitenin coğrafi yayılımını ve görev çeşitliliğini gösteriyor. Kapanışın güvenlik açısından ilk hesabı burada yapılmalı: sahada hangi işlevler sona eriyor?[1]
BM’ye göre Genel Sekreter’in kişisel temsilcisi Staffan de Mistura çalışmaya devam edecek. Bu, görüşmeler için bir temas kanalını koruyor. Sahadaki noktaların görevi ise ateşkesi gözlemek ve siyasi çözüm için koşulların oluşmasına destek vermekti. Temsilcinin varlığı, kapanan saha noktalarının gözlem işini kendiliğinden devralmıyor. Tarafların bir olay hakkında çelişkili anlatımlar sunduğu bir ortamda, ortak başvuru yapılabilecek bir gözlem yapısının azalması bilgiye erişimi daraltabilir. Bununla birlikte taraflar başka kanallardan bilgi paylaşımını sürdürebilir. Etkinin büyüklüğü bu nedenle belirsiz; saha yapısındaki azalma, yeni saldırıların kaçınılmaz olduğu sonucunu vermiyor.[1]
Tasfiyenin sınırı
Mayın desteğinin sona ermesi de ayrı bir kayıp kalemi. BM, misyonun özel bir mayın faaliyeti kapasitesi bulunduğunu belirtiyor. Bu işlev, ateşkesin siyasi statüsünden bağımsız olarak sahadaki güvenli erişimle ilgili. Çekilme duyurusunda aynı görevi üstlenecek yeni bir yapı açıklanmadı. Bu nedenle güvenlik değerlendirmesinde yalnızca personel sayısını düşmek yeterli olmaz. Gözlem ve mayın desteği ayrı işlerdir; her biri için devamlılığın nasıl sağlanacağı sorusu vardır. Açıklanmayan bir ikameyi var saymak, mevcut kapasiteyi olduğundan güçlü gösterir.[1]
Tasfiye ekibinin görevi daha dar. BM’nin açıklamasına göre Operasyonel Destek Departmanına bağlı küçük ekip, malzemenin taşınmasını ve BM ekipmanının elden çıkarılmasını yönetecek. Düzenli çekilme için tarafların işbirliği isteniyor. Bu düzenleme, geride aynı yetkilerle bir gözlem misyonu bırakıldığı anlamına gelmiyor. Lojistik ekibine, açıklanmamış bir güvenlik görevi yüklenemez. Çekilmenin düzenli ilerlemesi personel ve malzeme açısından önemlidir; ateşkesin izlenmesi ise farklı bir görev tanımı ve yetki gerektirir.[1]
Tırmanma konusunda ölçü
Guterres gerilimin tırmanması riskine dikkat çekti. Risk uyarısı, tırmanmanın gerçekleştiğinin kanıtı değildir. Taraflar, gözlemcilerin ayrılması sonrasında doğacak siyasi maliyeti hesaba katarak da ölçülü davranabilir. Ayrıca çatışmalar, misyon hâlâ görevdeyken 2020’de yeniden başlamıştı. Bu geçmiş, gözlemcilerin varlığını tek başına başarılı bir caydırıcılık ölçüsü saymayı engelliyor. Aynı nedenle çekilmeyi de tek başına yeni bir savaşın sebebi ilan etmek mümkün değil. Eldeki kesin değişiklik, gözlem ve destek yapısının kapanması.[1]
Batı Sahra’da güvenliğin bundan sonraki değerlendirmesi, bu işlevlerin ne ölçüde sürdürülebildiğine dayanmalı. Diplomatik temasların devamı değerli; saha gözlemi ve güvenli erişim için gereken araçlar ayrıca ele alınmalı. BM açıklaması, halkın kendi kaderini tayin hakkının sürdüğünü vurguluyor. Bu siyasi hakkın korunması ile sahadaki günlük güvenlik kapasitesinin korunması farklı sorumluluklar taşıyor. MINURSO’nun kapanması, ikinci sorumluluğu görünür kılıyor. Tasfiye planı açıklandı. Gözlem ve mayın desteğinin devamını sağlayacak bir düzenleme aynı açıklamada yer almadı. Somut ölçüt, bu işlevler için yetkilendirilmiş personelin ve saha noktalarının bulunmasıdır. Yeni bir düzenleme bu görevleri açıkça üstlenirse kapasite kaybına ilişkin değerlendirme yeniden yapılmalıdır.[1]