İki düzenek ne yapıyor?
Önce, başka her şeyin öncesinde çalışması gereken parçadan başlayalım. Titreşimler katı içinde fonon olarak yol alıyor ve kendi haline bırakıldıklarında düzensiz, yönsüz biçimde yayılıyorlar. İki ekip de malzemesini mikroskobik yapılarla — aralarında küçük üçgen sütunlar var — öyle desenledi ki deseni geçen bir fononun hızı ve yönü, üzerine bir elektromanyetik alan dürtüyormuş gibi değişiyor. Fikir ödünç alınmış: ince bir malzemedeki elektronların hareketi de bir alana daldırılarak böyle kısıtlanıyor. Fononlara uygulandığında bu, onları frekansa göre gruplayıp her grubu ayrı bir yerde tutuyor; bir ışık gökkuşağının ışığa yaptığı ayırmanın tam karşılığı.[1]
İki yapım aynı makine değil. South China University of Technology'den Riyi Zheng ve meslektaşları gökkuşağını bir silisyum yongada hapsetti ve sonra kullandı: gelen bir esnek dalga, tıpkı ışığın tek bir renk kuşağından geçirilmesi gibi, tek bir frekans bölgesinden yönlendirildi. Tongji University'den Yafeng Chen ve meslektaşları ise kendi düzeneklerini alüminyumdan kurdu, gökkuşağını insan kulağının duyamadığı ultrasondan üretti ve yüzeye lazer tutup geri gelen titreşimleri kaydederek görüntüledi. Sonuçlardan biri bir yönlendirme işlevi, öteki bir görüntü. İki makale de Physical Review Letters'ta hakem denetiminden geçti.[1]
İkinci ekip ne kazandırıyor?
Şaşırtıcı bir şey yapan tek bir düzenek, ortada açık bir soru bırakıyor: davranışın ne kadarı fiziğe, ne kadarı o belirli malzeme parçasına ve onu üreten üretim koşullarına ait? Silisyumda ve alüminyumda, farklı ölçeklerde ve farklı uyarımlarla çalışan iki ekip, bu boşluğun hatırı sayılır bölümünü kapatıyor. Geriye başka bir laboratuvarın izleyebileceği bir tarif kalıyor ve bu, bir sonuçtan farklı türde bir nesne. Dürüst çekince şu: iki ekip de aynı ödünç fikri elektron fiziğinden aldı, dolayısıyla uyuşmaları, dünyanın birbirinden bağımsız iki yoklaması olmaktan çok, kısmen ortak bir modeli yansıtıyor olabilir. Malzeme ve ölçek farkı bu kaygıyı daraltıyor ama ortadan kaldırmıyor. Konuyu bitirecek sınama, elektron benzetmesinden ayrılan ve gökkuşağını yine de üreten üçüncü bir yapım olurdu.[1]
Hâlâ eksik olan iki büyüklük
Lancaster University'den Henning Schomerus kalan mesafenin fiyatını koyuyor ve fiyat iki kalemden oluşuyor: düzeneklerin küçültülmesi ve gökkuşağının içinde tutulan titreşim enerjisinin artırılması gerekiyor. Bu yararlı türden bir eleştiri, çünkü iki kalem de kuşku değil, sayı. Chen ekibinin bu yönde şimdiden çalıştığını söylüyor ve hedef olarak çok küçük hacimli yonga üstü akustik aygıtları gösteriyor. Dolayısıyla izlenmeye değer işaret dar: bir esnek gökkuşağı düzeneğini, boyutlarıyla ve gelen titreşim enerjisinin gökkuşağında gerçekten tutulan kesriyle birlikte bildiren bir sonraki makale. Bu iki sayı önümüzdeki bir yıl içinde ortaya çıkarsa, titreşim süzgeçleri ve ultrasonik yönlendiriciler bir mühendislik takvimine dönüşür. Makaleler gökkuşağıyla gelip bu sayıların ikisini de getirmemeyi sürdürürse, elde iki laboratuvarın birden ürettiği bir etki kalır ki bu bile geçen haftakinden fazlasıdır.[1]