Moğolistan’daki artışın karşılığı
Rio Tinto’nun Moğolistan’daki Oyu Tolgoi madeninden daha fazla bakır çıkıyor. Üçüncü çeyrekte konsantre içindeki metal 114.000 tona ulaştı; geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 27 artış. Buna karşılık grubun konsolide bakır üretimi 205.000 tonla yatay kaldı. Alıcı açısından ilginç olan, büyüyen tek madenin toplam arzı hangi ölçüde değiştirdiği. Moğolistan’daki artış, grubun başka noktalarında eksilen metalin yerini doldurdu. Bakırın geldiği ocak ve geçtiği işleme hattı, toplam tonajın içinde farklı hızlarda çalışıyor.[1]
Oyu Tolgoi’de yeraltı üretiminin yükselmesi, daha yüksek cevher tenörü ve metal kazanımı artışı destekliyor. Ancak karşılaştırmanın takvimi de önemli: konsantratör bakımı geçen yıl üçüncü çeyrekte, bu yıl ikinci çeyrekte yapıldı. Bu nedenle yüzde 27’nin tamamını yeni ve sürekli kapasiteye bağlamıyorum. Yüksek tenör ile bakımın başka çeyreğe kayması aynı sonuçta birleşiyor. Madenin ilk 9 aylık üretiminin yüzde 29 artarak 312.000 tona ulaşması, tek çeyreğin ötesinde de daha fazla metal işlendiğini gösteriyor.[1]
Şili’deki Escondida’da ise konsantre bakır 63.000 tona indi; yıllık düşüş yüzde 29. Rio Tinto olumsuz hava, planlı bakım, ölümcül olay sonrası güvenlik duruşu ve daha düşük tenörü gerekçe gösteriyor. Bunlar aynı tür engeller değil. Hava ve duruş, işlenen cevher miktarını; tenör, o cevherin içinden çıkan metali etkiliyor. Oyu Tolgoi’nin fazladan üretimi bu azalmayı dengelerken, grubun müşterisine sunabildiği toplam bakırın büyümesi sınırlı kaldı.[1]
Utah’ta fırından sonraki süre
ABD’nin Utah eyaletindeki Kennecott’ta engel, madenden sonra duran dönüştürücü fırındı. Haziran sonunda arızalanan fırının yaklaşık 70 günlük onarımı ağustos sonunda bitti. Rio Tinto fırının normal kapasiteye döndüğünü söylüyor. Buna rağmen üçüncü çeyrekte rafine bakır 12.000 ton oldu; önceki çeyrekten yüzde 43 düşük. Dönüştürücü önünde biriken ara ürün, bakırın zincirde nerede beklediğini anlatıyor: madenden çıkarılan metalin katoda dönüşmesi için sonraki işlemin de çalışması gerekiyor.[1]
Fırının yeniden çalışmasıyla çeyrek boyunca kaybedilen üretimin kapanması arasında bir süre var. Onarımın tamamlanması, çalışabilir kapasiteyi geri getiriyor; eylül sonuna kadarki katot hesabı ise durmuş geçen günleri de içeriyor. Alternatif açıklama olarak çeyrek takvimi ve bakımın zamanlaması önem taşıyor. Bu nedenle düşük üçüncü çeyrek rakamından onarılan fırının hâlâ aynı ölçüde aksadığı sonucunu çıkarmıyorum. İşleme engelinin giderilmesi ile dönem toplamının yükselmesi farklı zamanlarda görülebiliyor.[1]
Bir de üretim hesabının sınırı var. Kennecott, satın alınan üçüncü taraf konsantresinden 5.000 ton katot üretti. Bu metal, Rio Tinto’nun raporlanan üretimi ile üretim beklentisinden hariç tutuluyor; satış geliri ise gelirlere dahil. Dolayısıyla grubun üretim sayısına bakarken tesisten geçen her katodu aynı haneye eklemek hatalı olur. Alıcı için kullanıma hazır metal, şirket hesabında öz üretimden farklı bir kategoriye düşebiliyor. Sonraki üretim karşılaştırmasında fırının çalışma durumu, rafine bakır hacmi ve bu kapsam ayrımı birlikte okunmalı. Bunlar fiyat tahmininden önce, metalin gerçekten hangi aşamada bulunduğunu gösteren ölçüler.[1]