İzlemeden müdahaleye

Litvanya üzerinde izlenen drone, NATO uçaklarının iki önleme girişiminden de kurtuldu. Bir füze hedefi ıskaladı ve yere düştü. Araç Letonya yönüne devam etti. Bu sonuç, hava savunmasının kullanılabilir kapasitesini tartışmak için somut bir başlangıç. Radarın hedefi görmesi, uçağın kalkması ve silahın ateşlenmesi aynı zincirin ayrı halkaları. Çarşamba günü açıklanan olayda son halka kapanmadı. Hazırlık değerlendirmesinin çıkış noktası, havalanan uçak sayısından önce bu gerçekleşmiş sonuç olmalı.[1]

Letonya’da da hava polisliği uçakları hedefi vurabilecek konuma gelemedi. Böylece araç, birden fazla ülkenin yanıt vermesini gerektiren bir uçuş yaptı. Bunu tek ülkenin envanterine bakarak açıklamak yetersiz kalır. İzleme bilgisinin ülkeler arasında aktarılması ve müdahale edebilecek kuvvetin uygun konuma gelmesi, görevin fiilî parçaları. Olayın gösterdiği zayıflık bu bağlantının sonucunda: hedef izlenirken yoluna devam edebildi. Hangi aşamada ne kadar gecikme yaşandığını ise açıklanan bilgilerden hesaplamak mümkün değil.[1]

Koşullar ve kimlik

En güçlü alternatif açıklama, koşulların bu müdahaleyi olağan kabiliyetten daha zor hale getirmiş olması. Bir başarısızlık, bütün sistemin her koşulda başarısız olacağını göstermez. Drone’un tipi ve patlayıcı taşıyıp taşımadığı bilinmiyor. Füzenin yere düşmesi ise müdahalenin kendisinin de sivil güvenliği bakımından sonuç doğurabildiğini hatırlatıyor. Daha çok ateş açılmasını otomatik başarı ölçüsü saymak yanlış olur. Uygun müdahale ile yerdeki insanları koruma yükümlülüğü aynı değerlendirmede yer almalı.[1]

Kimlik konusundaki belirsizlik, tırmanma değerlendirmesini de sınırlar. Litvanya kurmay başkanı Giedrius Premeneckas, aracın Ukrayna’ya mı Rusya’ya mı ait olduğunu belirleyemediklerini söyledi. Elektronik harp nedeniyle rotadan sapma ihtimalini de varsayım olarak sundu. Belarus yönünden gelmesi tek başına fail tayin etmez. Bu durumda kasıtlı bir NATO sınaması yaşandığı sonucuna atlamak, bilinmeyen niyeti bilinen uçuş yoluna eklemek olur. Hazırlık açığını değerlendirmek için böyle bir niyet iddiasına ihtiyaç yok.[1]

Korumanın tamamı

Aynı gece şüpheli balon tespitleri havaalanlarındaki inişleri aksattı. Kriz yönetim merkezine göre üç uçuşta yaklaşık 470 yolcunun planı değişti. Bu ayrı olay, askerî önlemenin sivil hayatla aynı hava sahasını kullandığını somutlaştırıyor. Kamu sığınaklarına gece erişimin güç olabileceği de kabul edildi. Korunan insanların uyarı aldıktan sonra güvenli yere ulaşabilmesi, savunma kapasitesinin günlük hayattaki karşılığı. Yalnızca hedefe yönelen uçaklara odaklanmak, bu görevde korunması gereken kişileri değerlendirmeden çıkarır.[1]

Bu olaydan çıkarılabilecek dar ama önemli hüküm şu: izleme ve alarm verme kapasitesi çalışırken önleme tamamlanamadı. Soruşturma teknik nedenleri açıklığa kavuşturmalı; mevcut bilgiler arızanın kalıcı mı, koşullara bağlı mı olduğunu ayırmaya yetmiyor. Buna rağmen hazırlık için doğru hesap birimi belli. Uçağın varlığından başlayıp hedefin etkisizleştirilmesine ve sivillerin korunmasına kadar uzanan bütün görev değerlendirilmeli. İttifakın güvenilirliği, her aşamanın ayrı ayrı duyurulmasından çok bu aşamaların birlikte verebildiği sonuçta aranmalı.[1]