Bildirinin şimdiden sayabildikleri

Üç hükümet pazartesi günü, Donald Trump'ın Ermenistan ve Azerbaycan liderlerini Beyaz Saray'da ağırlamasının birinci yılını ortak bir bildiriyle andı. Metin, Ağustos 2025'teki zirvenin onlarca yıllık çatışmayı sonlandırdığını söylüyor ve iki ülkenin attığı adımları dünyaya örnek olarak tanımlıyor. Bildiri ayrıca sınır boyunca istikrarın korunduğunu, ilişkilerin normalleştirilmesi ve sınırın belirlenmesi yönünde adımlar atıldığını aktarıyor.[1]

Aynı metindeki iki kalem sayı taşıyor. Bakü'nün Ermenistan'ı ilgilendiren geçiş kısıtlamalarını kaldırması, bildiriye göre son bir yılda Azerbaycan üzerinden Ermenistan'a ve Ermenistan'dan 60.000 ton malın taşınmasını mümkün kıldı; Azerbaycan ayrıca komşusuna 20.000 ton akaryakıt sağladı. Washington ise Orta Koridor'da özel sektör yatırımını çekmek için Hazar Ötesi Girişim Fonu'na 201 milyon dolar hibe verdiğini açıkladı.[1]

İki araç, iki ayrı tutuş

Bu iki kalem, geri alınabilirlik ölçeğinin iki ucunda duruyor. Kaldırılan bir geçiş kısıtlaması, Bakü'nün tek başına aldığı ve tek başına geri çekebileceği idari bir karardır; ürettiği tonaj, yürürlükteki iyi niyetin ölçüsüdür. Bir fona verilen hibe ise, ödeme koşullarını Washington'ın yazdığı, Amerikan yönetimindeki bir araca yerleştirilmiş sermayedir. İkisi birlikte okunduğunda, yılın ölçülebilir ilerlemesi Bakü'nün denetlediği bir karara ve Washington'ın denetlediği bir araca dayanıyor. Bunun bir başka açıklaması da mümkün: Bakü'nün esnetmesi, koridor trafiğinden beklediği ticari getiriyi izliyor olabilir ve zirve çerçevesi olmasa da gündeme gelebilirdi.[1]

Bildirinin öne çıkardığı güzergâh, Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu, metinde Azerbaycan'ı bölgesel ve uluslararası ticaret yollarına bağlaması planlanan çok modlu bir hat olarak geçiyor; üç hükümet hat boyunca bir elektrik iletim hattının yapımını destekliyor. Bir hükümet değişikliğine dayanacak yükümlülükler ise bildirinin tek satırda saydığı anlaşmalarda aranmalı: stratejik ortaklık, enerji güvenliği, sınır altyapısı, yapay zekâ, yarı iletken yeniliği ve kritik mineraller. Bunlardan hangisi önce bağlayıcı bir metin olarak yayımlanırsa, Erivan ile Bakü'nün güzergâhın koşullarını yazan taraf mı yoksa hazır bulan taraf mı olacağını o belirleyecek.[1]

Yıl sonuna kadar izlenecek işaret

Geçiş kolaylığı 2026 sonuna kadar tek taraflı bir idari önlem olarak kalırsa, düzenlemenin kalıcı koşullarını güzergâhın kendisi değil, sayılan altı alandan ilk imzalanan anlaşma belirleyecek. İzlenecek işaret bellidir: bu alanlardan birinde, yetkili bir makamı ve somut bir yükümlülüğü adlandıran imzalı bir metnin yayımlanması. Böyle bir metin çıkmadığı sürece, bir sonraki yıl dönümü açıklaması da yeni bir hukuki geçiş düzeni yerine yeni bir tonaj bildirecek.[1]