Takvim tarafı çözüldü

Papua Yeni Gine Başbakanı James Marape'nin eş başkanlık ettiği Ortak Denetim Kurulu Port Moresby'de toplandı ve iki hükümet, aylar süren belirsizliğin ardından referandum sonucunun 27 Ağustos'ta ulusal meclise sunulmasında anlaştı. Bir sonraki adımı takvimde yeri olmayan bir süreç için bu gerçek bir değişiklik: soru, iki taraflı istişare odasından çıkıp tutanağı tutulan bir salona taşınıyor.[1]

Meclisin önüne gelecek sayı ise eski ve tartışmasız. 2001 Bougainville Barış Anlaşması'nın öngördüğü 2019 referandumunda bağımsızlığa yüzde 97,7 evet çıktı ve Başkan Ishmael Toroama'ya göre sonucun açıklanmasını izleyen 40 gün boyunca hiçbir taraf ya da yurttaş itiraz etmedi. Oylama Papua Yeni Gine meclisini bağlamıyor; ama meclis ne yaparsa bu sayının önünde yapacak.[1]

Kararın kuralı yazılmadı

İki hükümet bu tarihe, aynı anlaşmanın birbirine zıt iki okumasıyla geliyor. Ulusal hükümetin yakın zamanda resmileştirdiği tutuma göre meclis referandum sonucunu reddetme konusunda sınırsız takdir yetkisine sahip ve böyle bir ret, Bougainville'i mali kendine yeterlilik gibi ara hedeflerin sürdüğü mevcut özerklik çerçevesine geri döndürür. Toroama'nın yanıtı ise Ortak İstişareler raporunun ve Melanezya Çerçevesi'nin, tarafların kendi imzalarına karşı sorumlu tutan uyum belgeleri olduğu yönünde.[1]

Kurulun yaptığı, meclisin ne zaman hareket edeceğini belirlemek oldu; hareketin neyi doğuracağını belirlemek değil. İki okuma arasında hangisinin geçerli olduğuna karar verecek bir merci de gösterilmedi. Bu boşluk sürdüğü sürece aynı salon oylaması, bir başkentte hukuken tanınmış bir yetkinin kullanımı, diğerinde barış anlaşmasının ihlali diye anlatılabilir. Başka bir açıklama da mümkün: ulusal hükümetin tutumu, meclis görüşmesinin kendisinin yumuşatabileceği bir pazarlık pozisyonu olabilir ve belirsizlik iki tarafı da masada tutmaya yarıyor olabilir.[1]

İzlenecek işaret

Toroama'nın ikinci itirazı sınanabilir olanı: oy eşiklerine ve oturum düzenine ilişkin son kararların, önceki anlaşmaların zorunlu kıldığı ortak istişare yapılmadan ulusal meclis ve meclis başkanı tarafından alındığını söylüyor. Usule dair bu iddiayı 27 Ağustos oturumu ya yineleyecek ya da düzeltecek. Onay oylamasının tarihini ve hangi kurala göre yapılacağını belirleyen ortak bir karar 30 Eylül'e kadar yayımlanmazsa, sunuş süreci bir takvime bağlamış, bir kurala bağlamamış olacak.[1]