Islatmanın gerçekten değiştirdiği şey

Salmayenti, Spracklen ve Holden, Sumatra ve Kalimantan'da onarılan turbalık alanlarını benzer nitelikteki onarılmamış zeminle karşılaştırdı ve ikisini 2015-2019 arasında izledi. Islatmanın tuttuğu yaklaşık 4.000 kilometrekarelik alanda yangın sıcak noktaları yüzde 22'ye kadar azaldı; 2019 El Niño döneminde turbalık yangınları 2015 mevsiminin yüzde 38 altında kaldı — o mevsimde 2,6 milyon hektar yanmış, kayıp 16,1 milyar dolar tutarını aşmıştı.[1]

Düzeneğin kendisi düpedüz su meselesi: turba ıslak kaldığı sürece yanmıyor. Kanal tıkama suyu yerinde tutup akıp gitmesini önlüyor; pompa kullanmıyor ve yalnızca birkaç yüz metre içindeki araziyi etkiliyor. Derin kuyuda ise kurak mevsimde pompayla su yukarı çekiliyor, kuru turba doğrudan ıslatılıyor, daha geniş alana ulaşılıyor, altyapı daha uzun ömürlü oluyor ve aynı su yangın söndürmede de kullanılabiliyor. Uygun yerler seçilir ve yeterli sayıda kanal, tercihen öbekler halinde kapatılırsa kanal tıkama derin kuyuların önüne geçebiliyor.[1]

Sonucu asıl yöneten sayı

Endonezya 2024'e kadar yaklaşık 1,6 milyon hektarı onardı. Bu toplam, yaptırılan işin ölçüsü; donanımın bugünkü durumu ayrı bir sayı ve o sayı daha kötü. Yakın tarihli bir inceleme kanal tıkaçlarının yüzde 70'ini hasarlı buldu ve yazarlara göre turbayı gerçekten ıslak tutan, yalnızca bir yaş dolayındaki tıkaçlar. Onarılan zeminde su tablası hâlâ güvenli sayılan 40 santimetre derinliğin altında; sıcak nokta yoğunluğu da bozulmamış turba ormanının on katına varıyor. Onarım, bozulmuş turbalıktaki yangın riskini sınırlıyor ve orayı bozulmamış ormanın durumuna geri getirmiyor.[1]

Bu açığı bakım üzerinden okumayan bir yorum da var. İki yöntemin erişimi ve dayanıklılığı farklı; kötü seçilmiş yerlerde kanal tıkacına ağırlık veren bir program, her birim sağlam olsa bile geride kalırdı. Yazarların anlattığı yer seçimi ve öbekleme koşulu bu ikinci okumaya dayanak veriyor; tıkaçların yaşı ise birincisine. Hangisi ağır basarsa bassın, defter açısından sonuç aynı yere çıkıyor: onarılan hektar bir girdi, su tablası ise çıktı ve yangını söndüren, çıktının kendisi.[1]

El Niño doruğa çıkarken izlenecek iki sayı

Güçlü bir El Niño'nun 2026 yılı içinde doruğa ulaşması bekleniyor. Endonezya ocak-haziran döneminde 100.000 hektardan fazla yanmış alan saydı; turba ormanı bölgelerinde yanan alan ise sürekli olarak 500.000 hektarın üzerinde kaldı. Onarım kurumunun görev süresi 2024'te doldu ve işi birkaç bakanlığa dağıtıldı; kanal tıkaçlarının onarımı da bugün orada duruyor. Bakım birikimi doruktan önce eritilmezse, onarılan alanlardaki sıcak nokta yoğunluğunun onarılmamış karşılaştırmaya yaklaşmasını ve turba bölgelerinde yanan alanın 2026-2027 mevsimi boyunca 500.000 hektarın üzerinde kalmasını beklemek gerekir. Bu iki sayı, soruyu bir sonraki makaleyi beklemeden çözecek sıklıkta yayımlanıyor.[1]