Toplam ne gösteriyor?

Şubat ile nisan 2026 arasında euro bölgesi tüketici güven endeksi yaklaşık 12 puan geriledi ve nominal tüketim artışı nisana gelindiğinde yıllık yüzde 3 ile yüzde 4 bandından yüzde 2,5 civarına indi. Yazarlar bu bağa bir sayı veriyor: güvendeki 10 puanlık düşüş, tüketim artışında 0,4 puanlık bir azalmayla ilişkili; geçmiş örüntülerde bu ilişki yaklaşık 0,2 puan düzeyinde kalıyor. Tepkinin büyüklüğünü 2022'deki Ukrayna işgalinin ardından görülene benzetiyorlar.[1]

Bu büyüklükte bir toplam, hakkında bilinmeye değer tek şeyi gizler. Daralma isteğe bağlı harcama gruplarında yoğunlaştı; konut ve gıda dayanıklılığını korudu, enerji harcaması ise ulaşım giderleri yükseldiği için arttı. Yani bu verideki ortalama hane harcamasını eşit biçimde kısmadı; bir tür alımdan vazgeçti, bir başkasını ödemeyi sürdürdü ve vazgeçemediği fatura da yükseldi.[1]

Kim kıstı, kim kısamadı?

Ayrıştırma kutunun kendi içinde. Üst gelir grubundaki haneler harcamalarını daha fazla kıstı, lüks alımları ve zorunlu olmayan hizmetleri erteledi. Alt gelir grubundaki haneler dayanıklı tüketim malı ve lokanta harcamasını azalttı. Yazarlar, yavaşlamanın bağlayıcı bir gelir kısıtından çok ertelenen isteğe bağlı harcamayı yansıttığı sonucuna varıyor. Dağılımın üst ucundan bakıldığında bu rahatlatıcı bir bulgudur, çünkü erteleme geri alınabilir. Alt uçtan bakıldığında ise daha dar bir şey söyler: hareket alanı en az olan haneler, kesintinin en küçük payını oluşturmuştur ve esnekliğini çoktan harcamış hanelerden beklenecek olan da budur.[1]

Bu ayrım önemli, çünkü erteleme ile zorunlu kesinti bir tüketim serisinde aynı satır, bir hanede ise farklı olaylardır. Mutfak aletini erteleyen aile parayı elinde tutar. Ulaşım giderleri yükseldiği için enerji faturası artarken dayanıklı bir maldan vazgeçen aile ise parayı biriktirmiş değil yer değiştirmiştir. İkisi de isteğe bağlı harcamada zayıflama olarak görünür. Biri güven toparlandığında geri alınabilecek bir karardır; diğeri çoktan yeniden dengelenmiş bir bütçedir. Bunun ne kadar ileri götürülebileceğinin bir sınırı var: seri nominaldir, dolayısıyla konut ve gıdada dayanıklılık gibi görünenin bir bölümü hacim değil fiyattır ve isteğe bağlı gruplardaki düşüşün bir bölümü de aynı etkinin ters yönde işlemesi olabilir.[1]

İkisini ayıran sınama

Neyse ki iki anlatı farklı öngörülerde bulunuyor ve aynı anket ikisini birbirinden ayırabilir. Zayıflık gerçekten ertelemeyse, güven endeksinin şubat düzeyine doğru toparlanmasının ardından gelirde hiçbir değişiklik olmadan isteğe bağlı harcamanın da toparlanması ve bu toparlanmaya kesintinin büyük bölümünü yapmış üst gelir gruplarının öncülük etmesi gerekir. Bir bölümü kısıt idiyse, güven toparlanırken alt yarıda isteğe bağlı harcama düşük kalır ve geri gelmeyen kalem dayanıklı tüketim malları olur. 2027'nin ilk çeyreği sonuna gelindiğinde anket turları, güvenin dip yaptığı dönemin ardından hangi örüntünün geçerli olduğunu gösterecek kadar gözlem biriktirmiş olacak.[1]