El koymayı tamamlayan yetki
Al Jazeera, AB'nin bir ay önce kabul ettiği yaptırım paketinin üye devletlere gölge filo gemilerinden alınan yükü satma imkânı verdiğini, Avrupalı operatörlerin de AB önlemlerine aykırı biçimde Rus petrolü taşıyan gemileri şimdiden durdurduğunu aktarıyor. Bu yetki, tek başına bir bordalamanın yapamayacağını yapıyor: durdurulan gemiyi ve alıkonan yükü; alıcısı, fiyatı ve kararın hesabını verecek bir ulusal makamı olan tamamlanmış bir devre çeviriyor.[1]
Vladimir Putin çarşamba günü Sahalin açıklarında Varyag kruvazöründe konuşurken, Rusya'nın gerekli ve uygun gördüğü her yerde aynı şekilde karşılık vereceğini, talimatın Savunma Bakanlığı'na ve Pasifik Filosu'na çoktan ulaştığını söyledi. Durdurmaları korsanlık ve haydutluk diye niteledi; adını vermediği ülkelerin, Rus ekonomik işletmecilerine ait gemilerin hareketini kısıtlamaya ve Rus mülkünü açık artırmayla satmaya çalıştığını öne sürdü.[1]
Bir talimat nereye kadar ulaşır?
İki hamle aynı ölçeğin farklı noktalarında duruyor. Avrupa'daki yetki, üye devletlerin gümrük, liman ve yargı organlarını bağlıyor ve ellerinde tuttukları yükle ne yapılabileceğini söylüyor. Putin'in anlattığı ise kendi bakanlığını ve filosunu bağlıyor; Al Jazeera'nın aktardığı açıklamada ne bir tetikleyici, ne bir gemi sınıfı, ne de belirli bir deniz alanı anıldı, yer seçimi Rusya'nın kendi takdirine bırakıldı. İkinci bir okuma da mümkün: Moskova'nın, açıklamada anılmayan bir iç karşı yaptırım dayanağı hâlihazırda bulunabilir; o zaman aradaki ayrım, yetkinin kendisinden çok neyin açıklandığıyla ilgilidir.[1]
Hiçbir gemiye el konulmamışken bile bu takdir yetkisinin bir bedeli var. Çarşamba günkü sözleri okuyan bir armatör, hangi gemisinin uyarı kapsamına girdiğini bilemez; karşılığın düşebileceğini Putin'in söylediği alandan geçen bir gemiye savaş riski teminatı fiyatlayan sigortacı da bilemez. Karşılığı Putin, durdurmaların yaşandığı sulara olduğu kadar Pasifik Filosu'nun sorumluluk alanına da yerleştirdi; bu da fiyatlanması gereken haritayı genişletiyor. Bu biçimdeki bir açıklamanın gideri ilkin, yaptırım kararında payı olmayan ve ona itiraz edecek sıfatı bulunmayan işletmecilere ve sigortacılara biniyor.[1]
Aracın işlediğini ne gösterir?
Yeni yetki listeye bir isim eklemiyor; listenin arkasına yerleşiyor. Geminin ticaret yapabilmesi zaten kısıtlıydı; yeni yetki bu kısıtın ötesine geçip tanklardaki yüke uzanıyor, yani gemi serbest kaldığında kiracının geri almayı beklediği kısma. Bu da yükleme öncesinde karşı tarafın neye karar vermesi gerektiğini değiştiriyor.[1]
Gözlenebilir bir sonraki adım, tamamlanmış bir satıştır. Bir üye devlet 31 Ekim 2026'dan önce gölge filo gemisinden alınan yükün elden çıkarılmasına ilişkin bir kararı gemiyi, yükü ve kararı imzalayan makamı adlandırarak yayımlarsa, AB önleminin baştan sona işlediği görülmüş olur ve Rus karşılığının arkasına da gösterilebilir bir dayanak gerekir. Bu sürede böyle bir karar yayımlanmazsa, elden çıkarma yetkisi kâğıt üzerinde bir imkân olarak kalır ve iki taraf da açıklamalarla yürümeyi sürdürür.[1]