Tarihli sıralama

Şeyh Hasina 2024'teki ayaklanma sırasında Hindistan'a kaçtı, gıyabında yargılandı ve göstericilere karşı ölümcül güç kullanılması talimatını verdiği gerekçesiyle geçen yıl Dakka'daki özel mahkemede ölüm cezasına çarptırıldı. Bangladeş Milliyetçi Partisi bu yıl şubatta yapılan seçimlerin ardından iktidara geldi ve partinin lideri Tarique Rahman şimdi başbakan. Devrilmesinin ikinci yıl dönümünde, Delhi'deki Yabancı Basın Kulübü'ne ses bağlantısıyla, hapse atılabileceğini ya da öldürülebileceğini ama yine de dönmesi gerektiğini söyledi; ne bir tarih ne de bir plan verdi.[1]

Bu sıralamanın fark edilmeye değer bir düzeni var. Mahkeme, geçici hükümet görevdeyken karar verdi; seçim sonra geldi. Bir geçici yönetim altında verilen mahkûmiyet, mahkûm eden tarafından geçici diye anlatılabilir. Bir parti oy kazanıp aynı dosyayı devraldığındaysa ceza, geçici yönetimin işlemi olmaktan çıkıp devletin işlemi hâline gelir. İlk yıl dönümü bu devirden önceydi. İkincisi sonrasına düştü.[1]

Ardıl devletin devraldığı

Devralınan şey bir şikâyet değil, bir dosya. BM soruşturmacıları, Hasina ile hükümetinin sistematik ve ölümcül şiddet kullanarak iktidarda kalmaya çalıştığına dair kanıt buldu; BM'ye göre protestolar sırasında 1.400'e varan kişi öldü, çoğu güvenlik güçlerinin açtığı ateşle. Hasina suçlamaları reddediyor ve siyasi güdümlü olduklarını söylüyor. Devralınan bir düzenlemenin ayakta kalıp kalmayacağı genellikle kurumların bu anlaşmazlığı soğurup soğuramamasına bağlıdır; mahkeme kararı da iade talebi de anlaşmazlığı sokakta değil kurumların içinde tutma girişimleri.[1]

Bilinen sürgün ve dönüş örüntüsünü kıran maddi koşul, partisi. Avami Birliği dağılma sürecinde ve parti düzeneği olmayan bir liderin dönüşü, eve gelişi baskıya çevirecek bir araçtan yoksun. Benzemezlik burada: alışılmış örnekte sürgün, koltukları sıcak tutmuş bir örgüte döner. Zamanlamaya ilişkin rakip açıklama daha yalın ve dışarıyı gösteriyor: konuşma Delhi'de yapıldı ve Hindistan, Dakka'nın iade talebini incelediğini söylüyor.[1]

Dönemecin hâlâ bükülebileceği yer

Dakka'nın yanıtı cezayı değil, kürsüyü gösterdi: hükümet, Hindistan'ın Hasina'nın basına seslenmesine izin vermesinden duyduğu öfkeyi dile getirdi, dışişleri bakanlığı da ülkenin bir daha faşizmin karanlık günlerine dönmeyeceğini ve uydu devlet olmayacağını bildirdi. Dolayısıyla iki hükümet, sorunun kimin uhdesinde olduğunu tartışıyor. Gözlenebilir olan, iade talebine ilişkin bir karar. Delhi aralıktan önce karar verirse, açıklanan dönüş bir mercii olan hukuki bir meseleye dönüşür; vermezse aralık, iddia hâlâ bir konuşmaya dayanırken gelir.[1]