Protokoldeki etki ile görülen etki arasındaki boşluk

EFFECT, kanında kriptokok antijeni bulunan ancak menenjit belirtisi olmayan, HIV'le yaşayan 604 yetişkini Güney Afrika ve Tanzanya'daki 11 merkezde rastgele iki kola ayırdı. 14 gün boyunca flukonazole flusitozin eklenen kolda 304 kişiden 40'ı, yani yüzde 13'ü; yalnızca flukonazol alan kolda 300 kişiden 50'si, yani yüzde 17'si öldü. Mutlak fark 4 puan, göreli ölüm azalması yüzde 21. Protokol ise 600 kişilik örneklemi yüzde 91 güçle yüzde 40'lık göreli azalmayı saptamak üzere kurmuştu. Deneme kendi hedeflediğinden daha küçük, fakat klinik olarak önemsiz sayılamayacak bir farkla karşılaştı ve birincil üstünlük çözümlemesinde istatistiksel anlamlılığa ulaşamadı.[1]

Bu sonuç, 'fark yok' cümlesine çevrilemez. Güç hesabı büyük bir etkiyi hedeflediğinde daha küçük bir gerçek etki, örneklem içindeki rastlantısal değişimden ayrılmayabilir. EFFECT'te 4 puanlık mutlak ayrım bu olasılıkla uyumlu. Aynı veri tedavinin gerçekten etkisiz olmasıyla da uyumludur; tek deneme bu iki durumu ayıramaz. Doğru hüküm, yararın kanıtlanmadığıdır, yararın bulunmadığı değil. Ciddi yan olaylar nedeniyle hastaneye yatış ya da ölüm açısından kollar arasında fark görülmemesi güvenlikte belirgin bir ceza olmadığını düşündürüyor, fakat bu da etkili olduğuna dair eksik kanıtı tamamlamaz. Bir sonraki çalışmanın boyutu, manşetteki yüzde 21'i değil güven aralığındaki belirsizliği taşımalıdır.[1]

İki alt grup, iki ayrı kanıt ağırlığı

Yüksek antijen düzeyine sahip 134 kişilik alt grupta göreli ölüm azalması yüzde 47 olarak bildirildi. Bu soru tamamen sonradan bulunmuş değil: başlangıç antijen titresine göre etkililik, protokolde ikincil sonlanımlar arasında yer alıyor. Bu nedenle sonuç, daha yüksek riskli kişileri hedefleyen yeni bir deneme için makul bir başlangıç noktasıdır. Tedaviye uyanlarda bildirilen yüzde 29'luk azalma aynı ağırlıkta değil; uyum çözümlemesi protokolün ikincil sonlanım listesinde görünmüyor ve tedaviye uyabilen kişiler baştan farklı riskler taşıyabilir. Önceden belirlenmiş olmak alt grup sonucunu doğrulamaz, yalnızca neden incelendiğini şeffaflaştırır. 134 kişilik payda hâlâ geniş bir belirsizlik ve çoklu karşılaştırma ihtimali bırakıyor.[1]

Şu anda görülen sonuçlar bir konferans sunumuna dayanıyor; hakemli sonuç makalesinin yayımlandığı belirtilmiyor. Yayımlanmış protokol tasarımı doğrulamamıza izin veriyor, fakat birincil üstünlük çözümlemesinin güven aralığı, kayıp verilerin işlenişi ve alt grup tahminlerinin tamamı sonuç makalesinde görülmeli. 2027 ortasına kadar hakemli makale bu ayrıntıları protokoldeki tanımlarla verirse yüksek antijenli gruptaki yüzde 47, sonraki denemenin varsayımına dönüşebilir. Vermezse yalnızca ilgi çekici bir konferans sayısı olarak kalır. Yöntem açısından kazanç şimdiden açık: kaçırılan eşik, araştırmanın bittiği yer değil; hedeflenen etki büyüklüğü ile ölçülen fark arasındaki uyumsuzluğu bir sonraki tasarımın başlangıcı yapıyor.[1]