Anlaşma tam olarak neyi kapsıyor?
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmail Baghaei, teknik görüşmelerin ardından İran ile Umman'ın boğazdan geçecek gemiler için bir rota haritasında anlaştığını duyurdu. Aynı pazar günü meclisin Millî Güvenlik Komisyonu, Hürmüz Boğazı için hazırlanan akıllı yönetim planını görüşmek üzere toplandı. Çalışmanın dayanağı, İran ile ABD arasındaki mutabakatın iki tarafa yeni bir seyrüsefer çerçevesi hazırlama görevi vermesi; İran boğazın yeniden açılmasını da bu mutabakattan doğan ABD yükümlülüklerinin yerine getirilmesine bağlıyor.[1]
Rota haritasının kapsamadığı üç şey var: geçiş ücreti, güvenlik düzenlemesi ve açılışın koşulu. Görüşmelerin ikinci aşaması planlanıyor. Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, boğazın açılmasının ayrı bir konu olduğunu ve ABD'nin yerine getirmesi gereken başka koşullara bağlı bulunduğunu söyledi; Tahran'ın ABD ile müzakerelere dönme kararı almadığını da yineledi.[2]
Ücret yazılmayınca maliyet nerede birikiyor?
Boğazdan geçen yükün risk primi ödenmeye devam ediyor. Birleşik Arap Emirlikleri, cuma günü Hürmüz'den geçen bir ADNOC gemisinin saldırıya uğradığını açıkladı ve saldırıyı İran'a bağladı; şirkete göre yaralı yoktu. Bu, bir haftadan kısa sürede ADNOC gemilerine yönelik üçüncü olaydı; UKMTO ise aynı gün bir dökme yük gemisinin kaynağı belirsiz bir mermiyle vurulduğunu bildirdi. Savaş boyunca Hürmüz ve geniş Orta Doğu'da 65 deniz olayı doğrulandı ve 11 Ağustos itibarıyla 17 denizci öldü.[3], [2]
Koordinat listesi geminin nereden geçeceğini belirler; geçişin kime, hangi bedelle ve kimin izniyle açılacağını belirleyen bir metin ise henüz yayımlanmadı. Bu haliyle düzenleme güzergâhın çizimini değiştiriyor, taşımanın fiyatına dokunmuyor: navlunu ve sigorta primini belirleyen unsur, bir ücret tarifesi ile onu uygulayacak makam ilan edilene kadar risk algısı olarak kalıyor. Aynı boşluğun başka bir açıklaması da var; ücretin metne girmemesi, tarafların ilerlemeyi teknik bir gerilim düşürme adımıyla sınırlama tercihinden kaynaklanıyor olabilir ve meclisteki plan iç siyasete dönük bir adım olarak kalabilir.[1], [2]
Açılışı hangi seri gösterir?
Bu köşe 4 Ağustos'ta, duyurulan Hürmüz anlaşmasının ölçülebilir tek etkisinin fiyat hareketi olduğunu ve elde Umman'la yapılmış geçici bir rota mutabakatından başka metin bulunmadığını yazmıştı. Aradan geçen sürede rota tarafı somutlaştı: koordinatlar üzerinde anlaşıldı ve egemenlik ile güvenli geçiş dili resmen kullanıldı. Ücret ve açılış koşulu ise aynı yerde duruyor.[4], [2]
İkinci aşama görüşmelerinden 31 Ekim 2026'ya kadar bir geçiş ücreti tarifesi ve tarifeyi uygulayacak adı konmuş bir makam çıkarsa, düzenleme taşıma maliyetine geçmiş olur ve etkisi navlun ile sigorta primlerinde aranabilir. Böyle bir metin çıkmazsa boğazın yönetimi ilan edilmiş bir çerçeve olarak kalır. İzlenecek gösterge açık: meclisin ele aldığı yönetim planının yayımlanmış bir ücret tarifesine ve o tarifeyi uygulayan bir makama dönüşüp dönüşmediği.[1], [2]