Ön koşul, ziyaretin kendisini pazarlık konusu yapıyor
Bangladeş Dışişleri Bakanlığı yetkilisi A.K.M. Shahidul Karim pazar günü gazetecilere, Başbakan Tarique Rahman'ın Hindistan'a gitmesi için "elverişli bir ortamın yaratılması gerektiği görüşünde" olduklarını söyledi ve Hint makamlarından Sheikh Hasina ile diğer firarilerin iadesi için çabalarını hızlandırmalarını istediklerini ekledi. Hasina 2024'teki ayaklanmanın ardından Hindistan'a geçmişti ve Bangladeş'te insanlığa karşı suçlardan mahkûm edilerek idam cezasıyla karşı karşıya kaldı.[1]
Bu ifade, iade talebini bir dilekçe olmaktan çıkarıp ziyaretin ön koşuluna dönüştürüyor. Dakka'nın elinde Hindistan'ı Hasina konusunda harekete geçirecek bir yaptırım aracı yok; sahip olduğu şey, Delhi'nin istediği bir görüşmenin tarihini belirleme yetkisi. Karşı okuma da mümkün: yeni hükümet iç kamuoyuna Hasina dosyasında geri adım atmadığını göstermek isteyebilir ve ziyaretin ertelenmesi dış politikadan çok bu iç muhataba dönük olabilir. Karim'in aynı açıklamada gelecek hafta yapılacağı öne sürülen ziyaret haberlerini geri çevirmesi, iki okumanın da aynı cümleye sığdığını gösteriyor.[1], [2]
Su antlaşmasının takvimi bekleyebilecek tarafı daraltıyor
Hindistan'ın daveti hem ikili ziyareti hem de BRICS temas oturumunu kapsıyor ve basında 20-25 Ağustos aralığı dolaşıyor, ama iki hükümet de tarih açıklamış değil. Aynı masada Ganj Suları Antlaşması'nın yenilenmesi duruyor; antlaşmanın süresi Aralık 2026'da doluyor. Motorin konusunda Hint tarafının tutumu şöyle aktarıldı: "Ek arz talepleri Hindistan'ın kendi ihtiyaçları, rafinaj kapasitesi ve iç arzı karşısında değerlendirilmek zorunda kalacaktır."[2]
Bu ikili, bölgede tanıdık bir kalıbı bir kez daha görünür kılıyor. Bu köşe önceki bir çözümlemesinde, Hindistan'ın İndus Suları Antlaşması'nı sona erdirmek yerine askıya alarak hem baskısını hem de sonradan başka bir düzenleme önerme alanını koruduğunu yazmıştı. Şimdi aynı bölgede, aynı araç sınıfının küçük taraf elinde çalıştığı görülüyor: Dakka da ilişkiyi koparmıyor, yalnızca takvimi elinde tutuyor. Aradaki fark bağımlılığın yönünde: Ganj Suları Antlaşması'nın yenilenmesi Bangladeş'in ihtiyacı, oysa İndus'ta askıya alma kararı Hindistan'ın elindeydi. Aynı yöntem, bağımlılık yönü ters olduğunda daha kısa ömürlü olur.[2], [3]
İzlenecek işaret, iade dosyasından çok tarihin kendisi. Aralık 2026'daki su antlaşması son tarihine kadar bir ziyaret açıklanır ve gündeminde Ganj yenilemesi yer alırsa, ön koşulun bağlayıcı olmadığı ve Dakka'nın enerji ile su başlıklarını iade dosyasının önüne aldığı anlaşılır. Böyle bir tarih açıklanmaz ve yenileme görüşmeleri teknik düzeyde kalırsa, Dakka bedeli yüksek tutmayı sürdürüyor demektir.[1], [2]