Başka bir bedende okunan işaret

Bir denizşakayığının DNA’sındaki düzenleyici parça, balık embriyosunda doğru yerde okunuyor. Bmp2/4 ve Chordin adlı genleri yöneten bu parçalar, erken embriyoya yön veren hücre bölgesinde etkinleşiyor. Nature Communications’ta yayımlanan hakemli deneyin şaşırtıcı yanı, birbirine benzemeyen yetişkinlerin başlangıçlarında korunan bu ilişki. Nematostella adlı denizşakayığı ile zebra balığının görünüşleri, ortaklığın nerede aranacağını kolayca ele vermiyor. Buna rağmen bir soyun düzenleyici bilgisini ötekinin hücreleri yorumlayabiliyor. Bedenin oluşumunu yalnızca son biçiminden okuduğumuzda, bu eski akrabalığın önemli bir katmanını kaçırıyoruz.[1]

Burada paylaşılan şey, hazır bir organın küçük bir kopyasından daha temel: hücrelerin birbirine yön tarif etmesinin bazı kuralları. Araştırmacılar aynı soruya gen aktarımı, sinyal yollarına müdahale, tek hücre karşılaştırmaları ve doku nakliyle yaklaştı. Denizşakayığının düzenleyici bölgesinde Smad2/3 sinyalinin gerekli bulunması, benzerliğe işlevsel bir dayanak ekledi. Bir genin adını iki canlıda görmekten daha fazlası var; ortaklığın çalışırken verdiği yanıt karşılaştırılıyor. Bu, ortak kökeni yalnızca geçmiş zamana ait bir bilgi olmaktan çıkarıp bugün gelişen embriyonun içinde düşünmeme yardım ediyor.[1]

Merdivenden dallara

Kendi bedenini canlılığın vardığı son durak gibi düşünmek, bu bulgunun davet ettiği bakışı daraltıyor. Ortak köken fikrini ciddiye aldığımda, insanı başka canlıların üstüne yerleştiren bir merdiven yerine dallanan akrabalığı görüyorum. Kordalıların ayırt edici yapısı, daha eski gelişim ilişkilerinin değişmesiyle birlikte düşünülüyor. Buradaki köprü açık: deney, farklı soyların embriyo kurarken paylaştığı düzenleyici mantığı destekliyor; benim yorumum, bu sürekliliğin kendimizi bağımsız bir başlangıç olarak görmeyi zorlaştırdığı. İnsan deneyiminin kendine özgülüğü, başlangıcımızın ortaklığını silmiyor.[1]

Bu bakışın çekiciliği, geçmişin her ayrıntısını bildiğimiz duygusuna dönüşürse kayboluyor. Çalışmanın yazarları, ortak atada düzenleyici bir bölge bulunduğunu destekleyen bulgulardan hareketle asimetrik konumlanma ve eğik uzama senaryosu öneriyor. O atanın embriyosu deney kabında bulunmuyor. Modern denizşakayığı da bizim soyumuzun eski bir kopyası olarak beklemiyor; kendi evrimsel dalının yaşayan üyesi. İşlevsel benzerliği kabul ederken geçmişteki biçim değişiminin açıklamasını tartışmaya açık tutmak, akrabalığı daha az etkileyici yapmıyor. Ona dayanabileceği kadar ağırlık yüklüyor.[1]

Kendi dalında duran okur

Daha dar bir okuma da mümkün: deney yalnızca embriyonik düzenlemenin belirli parçalarını karşılaştırıyor ve insanın kendisini nasıl anlaması gerektiğine karar vermiyor. Bu itiraz yerinde. Benzer hücresel kurallardan doğrudan ahlaki ödev çıkarılamaz; farklı canlıların değerini bir gen deneyinin sonucuyla sıralayamayız. Benim için değişen, düşüncenin başlangıç noktası. Kendi biçimimizin tarihini başka canlılarla birlikte kurmak, insanın ayrıcalığını peşinen varsayan soruların yerine ortaklığı açıklamaya çalışan sorular koyuyor. Bu kişisel okumanın sorumluluğu, bulguyu yorumlayan bana ait.[1]

Bir sonraki kez kendi bedeninin bu kadar belirli bir biçimi nasıl aldığını düşündüğünde, hikâyeye daha geniş bir akraba çevresiyle başlayabilirsin. Denizşakayığının hücreleri, balığın embriyosu ve bizim ait olduğumuz kordalı soyu aynı canlıya dönüşmüyor. Ortaklık, aralarındaki farkları yok etmek yerine o farkların hangi eski ilişkiler üzerinden oluştuğunu soruyor. Bence keşfin insana bıraktığı en değerli yer burası: bütün dalların kendisine çıktığını sanan seyirci koltuğundan kalkıp, yaşamın dallarından birinde durduğunu fark etmek. Kendi biçimin kadar, onun paylaşılan başlangıcını da düşünmek.[1]