Yanlış şeritteki an

Ekrandaki otomobil yanlış şeride geçiyor. Kullanıcı elini sıkarak başka bir hareket istemişti; makine bu isteği yanlış okudu. Yeni beyin-bilgisayar arayüzü deneyinin ilginç anı, bu küçük uyuşmazlıkta başlıyor. Araştırmacılar, kişinin yanlış sonucu fark ederken oluşan beyin tepkisini kullanarak komutu geri aldı. Bana göre burada insanın teknoloji içindeki yerine dair değerli bir soru var: Bir cihazla hareket edebilmek kadar, cihazın yaptığı harekete itiraz edebilmek de denetimin parçası sayılmalı.[1]

Hakemli çalışma, klinik izlem için kafa içine elektrot yerleştirilmiş 10 epilepsi hastasıyla yürütüldü. Katılımcılar bir yarış oyununda ellerini sıkarak otomobili yönlendirdi. Ön insulada beliren hata tepkisi, hareketin kendisiyle ilgili sinyallerden ayrılabildi. Sonradan yapılan çözümlemeler bütün katılımcılarda komut doğruluğunun arttığını gösterdi; gerçek zamanlı düzeltme son 2 kişide sınandı. Böylece aynı kişinin hem hareket isteği hem sonuca verdiği tepki, cihazın işleyişine ayrı katkılar sundu.[1]

Tepkiye yer açmak

Bir yardımcı cihazın kişiye sunduğu imkânı yalnızca yerine getirdiği komutlarla anlatmak eksik kalabilir. İstenmeyen bir hareketi geri çevirebilmek de kişinin çevresiyle ilişkisinde söz sahibi olmasıyla ilgili. Bu deney bana, insan iradesinin tasarıma bazen ikinci bir geri dönüş yolu olarak girdiğini düşündürüyor. Buradaki yorumum, beyindeki her hata tepkisinin bilinçli bir karar olduğu iddiasına dayanmıyor. Bir yarış oyununda oluşan sinyal, kişinin hayattaki bütün tercihlerini veya rızasını temsil etmiyor.[1]

Daha dar bir okuma da mümkün: Çalışma, belirli bir oyunda yanlış komut sayısını azaltan bir denetim yöntemi sunuyor olabilir. Günlük yaşamda kullanılan bir yardımcı cihazın kişiye daha fazla söz hakkı verdiği ölçülmedi. Bu alternatif, insanın seçim alanına ilişkin yorumumu sınırlıyor; yine de tasarımın hangi ilişkiye önem verdiğini düşünmeye engel değil. Makinenin çıktısıyla kullanıcının tepkisi arasındaki uyuşmazlık, giderilecek bir arıza olmanın yanında kullanıcının ciddiye alınmasını gerektiren bir an olarak da okunabilir.[1]

Küçük bir geri dönüş

Deneyin ölçeği bu düşüncenin sınırını belirliyor. Elektrotların yerleri hastaların tıbbi gereksinimlerine göre seçildi. Çalışma ağır hareket kaybı yaşayan insanlarda günlük yararı göstermedi; ayrıca kullanıcının istemediği komutları ele aldı, sistemin hiç algılamadığı hareket isteklerini çözmedi. Dolayısıyla buradan kusursuz bir zihin okuma aracı çıkarmıyorum. Benim için anlamlı olan, küçük ve belirli bir başarıda bile kişinin sonuca verdiği tepkiye yer açılmış olması.[1]

Yardımcı teknolojilerin insana yakınlığı, yapılan hareketin kişiye ait sayılmasının ne anlama geldiğiyle de ilgili. İnsanın katkısı başlangıçtaki işareti üretmekle bitmeyebilir; yanlış sonuca karşı çıkan tepki de bu ilişkinin içinde yer alabilir. Bu henüz bir klinik vaat değil. Bilimsel sonucun önümüze koyduğu daha mütevazı düşünce şu: Bir eylemi mümkün kılan tasarım, o eylemi geri alma imkânına da değer verebilir. Kişinin teknolojinin içinde kalması bazen tam bu geri dönüşte anlam kazanıyor.[1]