Deneyde ne oldu?

Tartu Üniversitesi Moleküler ve Hücre Biyolojisi Enstitüsü ile Norveçli ortakları, deniz buzunun oluşumunu taklit eden denetimli havuzlarda üç ay süren bir deney yürüttü. Ham petrol ve bir dağıtıcı eklendiğinde topluluk değişti: Oleispira, Bermanella ve Pseudoalteromonas gibi soğuğa uyumlu cinsler baskın hâle geldi. Bunlardan ilk ikisi alkan ayrıştırmasına bağlı geniş bir gen kümesi taşıyor; Pseudoalteromonas'ın hidrokarbon ayrıştırma yeteneği ise sınırlı.[1]

Beklenen ikinci adım gelmedi. Petrol ayrıştıran bakterilerin oranı arttığı hâlde ham petrolün biyolojik ayrışması belirgin biçimde hızlanmadı. Araştırmacılar bunun nedenini kendileri söylüyor: deniz buzundaki mikrop yoğunluğu aşırı düşük ve koşullar sert. Yani topluluk değişti, iş yükü değişmedi.[1]

İki sonucun taşıma gücü

Bu düzenek topluluk bileşimindeki değişimi görmek için elverişli. Kimin çoğaldığını dizileme ile saptamak, üç ay boyunca izlenen kapalı bir havuzda güvenilir biçimde yapılabilir. Hız sorusu farklı: ayrışmanın hızlanıp hızlanmadığı, ölçülen kütle kaybının deneyin gürültüsünden ayırt edilebilmesine bağlı ve hücre sayısı düşükken bu ayrım daralıyor. Aynı deneyin iki sonucu, aynı güçle okunamaz.[1]

Ayrıca araştırmacıların açıklaması olumsuz sonucun sınırını da çiziyor. Ayrışmanın hızlanmaması düşük hücre yoğunluğundan kaynaklanıyorsa, bulgu dağıtıcının bu yoğunlukta ölçülebilir bir etki üretmediğini söyler; işe yaramadığı sonucunu vermez. Başka bir açıklama da ayakta duruyor: dağıtıcı, buz içindeki tuzlu su kanallarında petrolü bakterilere gerçekten erişilebilir kılmıyor olabilir; bu durumda sınırlayıcı etken hücre sayısı olmaz. Derleme bu ikisi arasında seçim yapmıyor.[1]

Sonucu kullanılabilir kılan tasarım

Bu ayrım kâğıt üzerinde kalmıyor. Arktik'te bir petrol sızıntısına dağıtıcıyla karşılık verilip verilmeyeceği, tam olarak bu tür laboratuvar bulgularına bakılarak tartışılıyor. Elde bulunan sonuç, tek bir mikrop yoğunluğunda ölçülmüş tek bir hız. Sızıntı koşullarında karışım, akıntı ve ışık değiştiği için doğal yoğunluk da bu deneydekinden farklı olabilir.[1]

Bunu sınayacak tasarım açık. Aynı mezokozm düzeni, aşılanan hücre yoğunluğu değiştirilerek yinelenirse ve ayrışma hızı yoğunlukla birlikte yükselirse, olumsuz sonuç dizgenin biyokütlesine ait olur. Hız yoğunluktan bağımsız kalırsa açıklama bakteri sayısında aranmaz. Yayımlanmış bir doz-yanıt eğrisi bu iki durumu ayırır ve bugünkü olumsuz sonucu kullanılabilir hâle getirir.[1]