Tek karar, iki bakanlık
Çin Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı'yla birlikte çarşamba günü Çinli kurum ve kişilere, Avrupa Komisyonu'nun JD.com hakkında AB'nin yabancı sübvansiyon tüzüğü kapsamında yürüttüğü soruşturma önlemlerini uygulayamayacaklarını ve uygulanmasına yardım edemeyeceklerini bildirdi. Açıklama bu önlemleri yersiz bir sınır ötesi yetki kullanımı sayıyor ve Komisyon'u, Çin'de bulunan kapsamlı ve gereksiz bilgiyi keyfî biçimde istemekle suçluyor. Pekin'in bir yabancı sübvansiyon dosyasında engelleme kararına başvurması ikinci kez; ilki mayısta havalimanı tarayıcısı üreticisi Nuctech için çıkarılmıştı.[1]
Kararın dokunmadığı yer incelemenin kendisi. Komisyon mayısta, JD.com'un Avrupa'nın en büyük elektronik perakendecisi Ceconomy için yaptığı 2,5 milyar dolar değerindeki teklifi derinlemesine incelemeye alarak Çin devlet desteğinin iç pazarı bozup bozmayacağını sınamaya başlamıştı. Tüzük, soruşturma altındaki şirketi kısa sürelerde büyük hacimde bilgi üretmeye zorlayarak işliyor; Pekin'in kararı da bu bilgiyi üretecek tarafları bağlıyor. Bilgiyi isteyen makam ise kararın muhatapları arasında yer almıyor.[1]
Bedeli taşıyan, cevapsızlık
Kararın bedeli tam da burada birikiyor. Dosyayı Brüksel'e vermek Çin'deki yasağı çiğnemek anlamına geliyor; vermemek ise Komisyon'un JD.com'u işbirliğinden kaçınmış saymasına ve şirket aleyhine çıkarımlar yapmasına kapı aralıyor. Çin politikalarını çözümleyen Substack bülteni Geopolitechs, karar açıklandığında bu ikilemi böyle tarif etti. Pekin veriyi korurken süreyi işlemeye bıraktı; baskı da bilgi talebinden, o talebin sınamak istediği devralmaya kayıyor. Öteki okumada karar, iki tarafın da yatıştırmaya çalıştığı geniş ticaret görüşmelerinde Brüksel'e verilmiş bir pazarlık işareti olabilir ve teklifin kaderini Komisyon'a bırakırken incelemeyi yavaşlatması beklenebilir.[1]
Mahkeme geçmişi şirkete fazla dayanak sunmuyor. Nuctech 2024'te Komisyon'a dava açmış, Hollanda ve Polonya'daki tesislerine yapılan şafak baskınlarının itibarını zedelediğini ve istenen bilgiyi vermenin Çin ceza hukukunu ihlal etmek anlamına geleceğini savunmuştu; girişim sonuç vermedi. Geçen ay AB Genel Mahkemesi, rüzgâr türbini üreticisi Goldwind'in istenen bilginin soruşturmanın kapsamını aştığı gerekçesiyle kendi yabancı sübvansiyon dosyasının askıya alınması talebini fazla varsayımsal bularak reddetti. İki şirket, bir Avrupa mahkemesinin bu taleplerin erişimini daraltıp daraltmayacağını sınadı ve ikisi de sonucu değiştiremedi.[1]
Önce kapı, şimdi dosya
Bu köşe 5 Ağustos'ta, 'Üç önlemden yalnızca biri fabrikanın kapısını değiştiriyor' yazısında, paketin en geniş kapsamlı bölümünün belgelendirme kararı olduğunu savunmuştu; çünkü o karar, Çin pazarına giriş için gereken denetimi ABD dışına taşıyordu. Burada devrede olan araç aynı eklemde çalışıyor. Brüksel, Çin'de bulunan bilginin paylaşılmasını bir Avrupa işleminin onaylanmasına koşul yaptı; Pekin'in yanıtı da o bilginin ülke dışına çıkmasını yasaklıyor. Tartışma denetimin nerede yapılabileceği üzerine ve iki başkent de aynı yetkiyi karşı yöne doğru talep ediyor.[1], [2]
Nuctech ve Goldwind örüntüsü sürerse Ceconomy teklifini Komisyon'un kendi kararı ya da JD.com'un teklifi geri çekmesi sonlandıracak; engelleme kararı Brüksel'in taleplerinin kapsamını olduğu yerde bırakacak. 2026 sonuna kadar gözlenebilir sınama, Komisyon'un dosyaya ilişkin yayımladığı karar ile JD.com'un Hong Kong Borsası'na teklif hakkında verdiği bildirimler olacak. Yanında izlenmeye değer daha dar bir soru daha var: Pekin bundan sonra Çinli bir alıcıya ulaşan her yabancı sübvansiyon dosyasında engelleme kararı mı çıkaracak, yoksa bu kararları kaybetmeyi göze aldığı işlemler için mi saklayacak?[1]