Bir varış tarihi tutuldu

Pazartesi günü Kongo Demokratik Cumhuriyeti ordusu ile Ruanda destekli M23 arasındaki Katar arabuluculuğundaki ateşkesi doğrulamakla görevli heyet, Güney Kivu'daki Minembwe'ye vardı. BM ve hükümet kaynaklarının aktardığı konuşlanmaya, ülkedeki BM istikrar misyonu MONUSCO lojistik destek verdi. Varış, İsviçre hükümetinin pazar günü Kongo ile M23'ün barış görüşmeleri için bir yol haritasında anlaştığını duyurmasından bir gün sonra gerçekleşti.[1]

Bu köşede 23 Ağustos'ta İsviçre'de üretilen metnin asıl içeriğinin ihlalleri bildirmeye yarayan ortak bir yöntem ile varış tarihi belli bir doğrulama heyeti olduğu, sürecin bağlayıcılık kazanıp kazanmayacağının bu tarihte görüleceği yazılmıştı. Tarih tutuldu. Yol haritasının verdiği ilk somut taahhüt yerine geldi ve süreçte sınama, metinden sahadaki bir organa geçti.[1], [3]

Doğrulamayı kim yapıyor

Heyetin bileşimi belirleyici. İçinde Kongo hükümetinin ve M23'ün temsilcileri ile Büyük Göller Bölgesi Uluslararası Konferansı üyesi ülkelerin gözlemcileri yer alıyor; yani ateşkesi ihlal etmekle suçlanan iki taraf, ihlalin saptandığı masada da oturuyor. Böyle bir organın üretebileceği en güçlü çıktı, iki tarafın da altına imza attığı ortak bir tespittir; taraflardan biri imzalamadığında geriye birbirine bakan iki ayrı beyan kalır. Bunun bir alternatifi de var: bölgesel gözlemciler ev sahibi devletlerin itibarını devreye soktukları için, ihlali bildiren taraflardan çok onların değerlendirmesi ağırlık kazanabilir; ancak bu ağırlığın nasıl kullanılacağı henüz duyurulmuş bir düzenlemeye bağlanmadı.[1]

Heyetin güzergâhı ne aradığını gösteriyor: M23'ün ocak ayında çekildiği Uvira ile son haftalarda çatışma bildirilen Kalehe. Bu iki durak, geri çekilmenin sürüp sürmediği ile yeni çarpışmaların kimden geldiği sorularına karşılık geliyor. Ancak Temmuz 2025'te Doha'da imzalanan ateşkesten bu yana çatışmalar sürdü ve Minembwe'nin bulunduğu maden bakımından zengin ilde son aylarda yoğun çarpışmalar yaşandı; heyetin yerinde doğrulayacağı şey, durmuş bir cepheden çok işleyen bir çatışma.[1]

Aynı soru Güvenlik Konseyi'nde

Aynı gün New York'ta ABD temsilcisi Massad Boulos, Güvenlik Konseyi'nden Darfur'a uygulanan silah ambargosunun Sudan'ın tamamına yayılmasını istedi. Washington'ın tasarısı ambargoyu ülke geneline taşıyor, insansız hava araçlarını kısıtlama rejimine dahil ediyor ve mevcut ambargoyu inceleyen uzmanların sayısını artırıyor. BM Siyasi İşler Genel Sekreter Yardımcısı Rosemary DiCarlo, sahada kullanılan gelişmiş silahların iki tarafa da süregelen dış destek verildiğine işaret etmeyi sürdürdüğünü belirtti. Sudan'ın BM temsilcisi Haris İdris el-Haris Muhammed ise teknik bir uzatma istedi ve rejimin genişletilmesinin sivillerin korunmasını zayıflatacağını söyledi.[2]

İki dosya, aynı kısıtla karşılaşıyor. Kongo'da bir yasak sahaya bakan bir organa kavuştu ve o organ tarafların kendisinden kurulu; Sudan'da yirmi yılı aşkın süredir yürürlükte olan bir yasağın kapsamı genişletilmek isteniyor ve tasarının somut ek maddelerinden biri, doğrudan onu inceleyen uzman sayısını artırmak. Her iki durumda da bağlayıcılık, yasağın haritasından çok bakabilen tarafsız bir gözün varlığına bağlı. Sudan'da bunun tarihi belli: Darfur ambargosu yeni bir mutabakat sağlanmazsa 12 Eylül 2026'da sona eriyor ve veto hakkı olan Rusya, orduyu etkileyecek yeni önlemlere karşı uyardı. O tarihe kadar Konsey'in genişletilmiş metni kabul etmesi, teknik bir uzatmayla yetinmesi ya da rejimin düşmesine izin vermesi, hangi seçeneğin gerçekleştiği izlenebilir bir işaret olacak. Kongo'da izlenecek işaret ise daha dar: heyetin, iki delegasyonun da altına imza attığı ilk ihlal tespitini yayımlayıp yayımlamadığı.[2], [1]