Darboğaz kâğıda taşınıyor

İran'ın Fars Körfezi Boğaz İdaresi 23 Ağustos'ta, geçiş düzenlemelerine uymayan gemilerin sonraki geçişlerde para cezası, alıkoyma ya da el koymayla karşılaşacağını duyurdu ve yük sahiplerine gemi kiralamadan önce uyumsuz gemiler listesine bakmalarını söyledi. Listedeki bir gemiyle gemiden gemiye aktarma ya da aktarmalı taşıma yoluyla iş yapan her gemi de listeye giriyor. Scott Bessent ertesi gün yeni bir ABD yaptırım turunu açıklayacak.[1]

Yaptırımın uygulandığı nokta, gemi gövdesinden çok gemiyi kiralayan taraf. Sözleşme öncesinde bakılması gereken bir liste, riski sözleşmenin ve sigorta teminatının içine itiyor; bunu dayatmak Tahran için ucuz, görmezden gelmek armatör için pahalı. Üstelik önlemin işlemesi için İran'ın hiçbir gemiyi durdurması gerekmiyor. Öteki okuma daha dar: liste, İran güçlerinin denizde zaten yaptığını yazıya dökmüş olabilir ve el koymalar yeni bir adla aynı hızda sürebilir.[1]

Etraftan dolanmanın fiyatı

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nin başındaki Rezaei, ABD'nin ekonomik kampanyasına katılan komşuların kendi petrol hatlarının hedef alınacağını ve çıkarlarının düşman çıkarı sayılacağını söyledi. Düzenlediği trafik ise hâlihazırda inceldi: savaştan önce boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil geçiyordu, ABD Enerji Bakanlığı bugünkü akışı günde 8 milyon ila 9 milyon varil olarak veriyor, MarineTraffic ise 24 saatte en az 6 geminin geçtiğini saydı.[1]

Bu köşe 22 Ağustos'ta, Irak'ın varillerinin Hürmüz'den Tahran'ın izniyle geçtiğini yazmıştı; devlet ajansı IRNA'ya dayanan bu aktarımda izin tek tek veriliyor ve ilan edilmiş bir usule bağlanmıyordu. Liste bu düzenlemeyi genelleştiriyor: bir ihracatçıya tanınan ayrıcalık, her kiracının fiyatlamak zorunda kaldığı kalıcı bir kurala dönüşüyor. Irak'ın tanker filosu yok; ihracatı, artık reddetmek için gerekçesi olan armatörlere bağlı.[1], [2], [4]

Sapma başka bir haritada ilerliyor

Aynı gün Taşkent'te Shavkat Mirziyoyev ile Ilham Aliyev Sonsuz Dostluk Anlaşması'nı imzaladı ve 2030'a kadar ikili ticarette 1 milyar dolar hedefi koydu; Trans-Hazar koridorunu geliştirme ve Hazar'da ortak filo kurma taahhüdü de buna eşlik etti. İki ülke arasındaki transit yük 2025'te 1,4 milyon tona ulaştı, 2026'nın ilk yarısında yıllık yüzde 12,2 artışla 675.000 tona çıktı.[3]

Bu iki hat farklı yük taşıyor. Hazar koridoru konteyner ve dökme yük taşırken boğazdan ham petrol geçiyor; dolayısıyla altı ayda 675.000 ton, para cezalarının ve el koymaların dokunduğu hiçbir şeyi rahatlatmıyor. Sınama dar ve tarihli: Tahran suyu tümüyle kapatmak yerine liste üzerinden uygulamayı sürdürürse, MarineTraffic verilerine göre günlük geçiş sayısı 31 Ekim 2026'ya kadar tek haneli kalır ve koridorun tonajı bu sayıyı kımıldatmadan aşağı yukarı bugünkü hızıyla büyür.[3], [1]