Geçiş bir izin olarak geliyor

İran devlet ajansı IRNA cumartesi günü, Bağdat'ın çeşitli kanallardan yinelediği talepler üzerine bir grup Irak petrol tankerine Hürmüz Boğazı'ndan geçiş izni verildiğini bildirdi. Ajansa göre bu izni almak, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın Irak ziyaretinde Bağdat'ın başlıca taleplerinden biriydi. Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedi de aynı gün Bağdat Diyaloğu konferansında, İran'ın son günlerde Irak petrolü taşıyan gemilerin geçişini kolaylaştırdığını, ancak konunun karmaşıklığını koruduğunu söyledi.[1]

Yönetilen akışın büyüklüğünü söylemek kolay. Irak savaştan önce günde yaklaşık 4 milyon varil petrol üretiyordu ve İran'ın boğazı fiilen kapatmasından en çok etkilenen ülkelerin başında geliyor; boğazdaki trafik savaş öncesinin çok altında, gemilere saldırılar sürüyor. Başbakan Ali el-Zeydi cuma günü Bağdat'ın ihracatı Türkiye'nin Ceyhan limanı üzerinden genişletmeye, ayrıca Suriye'nin Baniyas ve Ürdün'ün Akabe limanlarından petrol satmaya çalıştığını açıkladı.[1]

İkamenin kendi takvimi var

Güney Kore cumartesi günü PanStar Acro adlı konteyner gemisini Busan Yeni Limanı'ndan kutup geçidini sınamak üzere yola çıkardı; gemi Felixstowe, Rotterdam ve Gdansk'a uğrayacak ve seferin yaklaşık 45 gün sürmesi bekleniyor. Kore Uluslararası Ekonomi Politikası Enstitüsü, bu rotanın Süveyş Kanalı hattına göre yaklaşık 7.000 km ve yaklaşık 10 gün kazandırdığını hesaplıyor. Denizcilik Bakan Yardımcısı Nam Jae-hon, rotanın Orta Doğu deniz hatlarına alternatif olmasının kaçınılmaz olduğunu söyledi.[2]

İki durum aynı kısıtın iki ucunda duruyor. Bir konteyner hattı sefer planı üzerinde yeniden çizilebilir ve sapmanın bedeli ek sefer günü olarak görünür. Irak ham petrolünün böyle bir hamlesi yok: Ceyhan'ın daha fazla kapasiteye, Baniyas ile Akabe'nin ise işe başlamaya ihtiyacı var; boru hattı bir sefer planına değil bir inşaat takvimine bağlıdır. İran'a geçişi tek tek dağıtma alanı açan da bu eşitsizlik.[1], [2]

İznin fiyatlandırmadığı şey

Boğazın çevresindeki baskı artmayı sürdürüyor. Trump çarşamba günü şimdiye kadarki en ezici ekonomik operasyon dediği paketi duyurdu ve kurumları Tahran'la iş yapan her ülkeyi ağır ekonomik sonuçlarla tehdit etti; Hazine Bakanı Scott Bessent yaptırım düzeninin İran'ı çökerteceğini, diğer devletlerin ya Washington'la ya da ona karşı olduğunu söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakai önlemleri ülke sınırlarını aşan bir egemenlik iddiası diye niteledi. Perşembe günü boğazdan 4 ticari gemi geçti.[3]

Bu köşe 16 Ağustos'ta, bir ücret tarifesi ve uygulayıcı bir makam yayımlanmadıkça Hürmüz'ün maliyetinin sigorta priminde ve risk algısında kalacağını savunmuştu. Irak'a verilen izinler bu ikisinden birini bile yayımlamıyor. Bir fiyat yerine bir erişim kararı ortaya koyuyorlar; maliyet böylece bulunduğu yerde kalıyor ve önüne bir de sıra ekleniyor.[4], [1]

Sınanabilir bir eşik var. Ceyhan'daki genişleme ile Baniyas ve Akabe hatları 31 Aralık 2026'ya kadar ham petrol taşımaya başlamazsa, Irak'ın deniz yoluyla ihracatı yayımlanmış bir geçiş düzenine değil tek tek verilen izinlere bağlı kalacaktır. Bakılacak yer, Irak petrol bakanlığının çıkış noktalarına göre ayrılmış aylık ihracat rakamları ile boğaz için ilan edilecek bir ücret tarifesi veya adı konmuş bir uygulayıcı makamdır.[1]