Bir bakanın cümlesi

Bangladeş Su Kaynakları Bakanı Shahiduddin Chowdhury Anee, Teesta suyunun paylaşımı sorulduğunda Hindistan'a dönük tek cümlelik bir formül kullandı: 'Dost, dostunun çıkarını korumalı. İlişkilerimizin bozulmasını asla istemeyiz.' Bakan aynı sözlerinde Hindistan'ın çıkarları olduğu kadar Bangladeş'in de çıkarları bulunduğunu ekledi. Yıllardır ilerlemeyen bir dosyada tarafın kendi dilini seçmesi önemlidir: talep, bir hak iddiası yerine dostluk yükümlülüğü diliyle kuruluyor.[1]

Bu formülün arkasında belgelenmiş bir geçmiş duruyor. 1983 tarihli geçici düzenleme suyun yüzde 39 kadarını Hindistan'a, yüzde 36 kadarını Bangladeş'e ayırmış, yüzde 25 kadarını paylaştırmamıştı. 2011'de hazırlanan taslak anlaşma ise Batı Bengal hükümetinin itirazı yüzünden imzalanmadı. Dakka'nın karşısında bu yüzden iki ayrı engel var: Delhi'nin tutumu ve Hindistan'ın federal yapısı içinde bir eyalet hükümetinin itirazı.[1]

Pekin'in girdiği yer

Bangladeş aynı nehir üzerinde Teesta Nehri Kapsamlı Yönetim ve Islah Projesi'ni Çin desteğiyle yürütüyor. Proje kuzeydeki beş altı ilçede taşkını, kıyı aşınmasını ve kurak dönem su sıkıntısını hedefliyor. Başbakan Tarique Rahman haziran ayındaki Pekin ziyaretinden, teknik yapılabilirlik çalışmasının hızlandırılması sözüyle döndü. Bakanın anlatımında proje, başbakanın düzenli olarak takip ettiği bir dosya.[1]

Delhi bu adımı sessiz karşılamadı. Hindistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü temmuzda, projeye ilişkin görüşlerin Bangladeş'e iletildiğini ve Hindistan'ın kendi yaklaşımını belirlerken 'ilgili tüm gelişmeleri' hesaba katacağını söyledi. Bu cümlenin ağırlığı coğrafyadan geliyor: proje alanı, Hindistan'ın kuzeydoğusunu ülkenin geri kalanına bağlayan dar Siliguri Koridoru'na yakın.[1]

Buradan bakınca Çin finansmanı Dakka için iki iş birden görüyor: kuzey ilçelerin su sorununa bir yanıt üretiyor ve Delhi'nin üzerine bir saat kuruyor. Bu okumanın elindeki tek dayanak Hindistan'ın kendi uyarısıdır ve başka bir açıklama da aynı ölçüde mümkün. Teesta düzenlemesi 1983'ten bu yana geçici, taslak anlaşma 2011'den bu yana imzasız kaldığına göre, Çin'e yönelmek bir pazarlık hamlesi yerine karşılıksız kalmış bir dosyanın tek çıkış yolu olabilir.[1]

Aralıkta dolan süre

Dakka'nın hareket alanının sınırı takvimde duruyor. 1996'da 30 yıllığına imzalanan Ganj Suları Antlaşması aralık ayında sona eriyor; iki ülke 54 sınır aşan nehri Ortak Nehirler Komisyonu üzerinden yönetiyor. Bu köşe 16 Ağustos'ta, Dakka'nın zirve tarihini iade dosyasına bağlayarak zamanlama üstünlüğü kurmaya çalıştığını yazmıştı. Su bakanının dostluk dili, aynı takvimin artık Dakka'yı da sıkıştırdığını gösteriyor.[1], [2]

Ölçülebilir olan şu: Ganj antlaşmasının süresi dolmadan yenileme metni ya da yerine geçecek bir düzenleme yayımlanırsa, Dakka'nın Teesta'daki dostluk dili karşılığını almış olacak. Böyle bir metin çıkmazsa, Çin destekli projenin yapılabilirlik çalışması Delhi'yle kurulan su masasının dışında ilerlemeyi sürdürecek ve kuzey ilçeler hangi kanalın sonuç verdiğini kurak dönemde görecek.[1]