Büyük sayının içindeki küçük karar

Bir gökyüzü haritasında 900 milyondan fazla galaksi var. Euclid’in bugün açılan ilk büyük veri kümesindeki bu sayı, bakışımızın ölçeğini değiştiriyor. Her galaksiyi tek tek düşünmek bile güç. Fakat bu genişliğin içinde daha küçük, insana ait bir karar bulunuyor: Gözlemleri, soruların tamamı yanıtlanmadan başkalarının incelemesine açmak. Karanlık evreni araştıran bir görev, elindeki gökyüzünü bitmiş bir açıklamayla birlikte sunmak zorunda kalmadan paylaşabiliyor. Bence açılışın kültürel değeri burada başlıyor.[1]

Instituto de Astrofísica de Canarias’ın duyurduğu DR1-Foundation, 13 aylık gözlemlerden 1,7 milyon gigabayt veri içeriyor. Görüntüler, tayflar ve kaynak katalogları yaklaşık 1.900 derece karelik alanı kapsıyor. Bu alan planlanan taramanın %14’ü. Sayıların büyüklüğü tamamlanmışlık duygusu yaratabilir. Oysa görevin daha üst düzey zayıf merceklenme ve galaksi kümelenmesi ürünleri için sonraki sürüm bekleniyor. Önümüzde, tamamlanacak işleri de olan büyük bir gözlem alanı duruyor.[1]

Açık kalan sorular

Karanlık maddeyi ve evrenin hızlanan genişlemesini anlama isteği, insanın kendi yerini sorma biçimlerinden biri. Bir galaksi kataloğu bu soruyu herkes adına yanıtlayamaz. Ama aynı gökyüzünün farklı sorulara açık kalmasını değerli bulabiliriz. Görüntüyü yalnızca seyretmekle, onun içindeki kaynakları yeniden karşılaştırabilmek arasında önemli bir fark var. Açılan veriler, araştırmayı üreten ekibin ilk açıklamasının ötesinde soru sormaya elverişli bir ortak zemin sağlıyor. Bu zeminin değerini, üzerinde henüz kurulmamış sonuçlara bağlamak zorunda değiliz.[1]

Daha mütevazı bir yorum da mümkün: Bu, büyük bir görevin olağan veri takvimindeki bir adım. Yeni bir karanlık enerji keşfi açıklanmıyor; katalogdaki adayların hepsi doğrulanmış nesneler değil. Bu ölçülü okuma, açılışın değerini azaltmıyor. Bende uyandırdığı umut, evrenin sırrının yakında çözüleceği beklentisine dayanmıyor. Araştırmanın tamamlanmamış hâlinin de paylaşılmaya değer sayılmasına dayanıyor. Belirsizlik, ortak çalışmanın içinde taşınabiliyor.[1]

Ortak gökyüzünün emeği

Buradan çıkaracağım tercih, açık verinin çevresindeki emeği de bilim kültürünün parçası saymak. Katalogların anlaşılır tutulmasına, ölçüm sınırlarının açıklanmasına ve verilerin daha sonra yeniden kullanılabilmesine ayrılan kaynakları değerli buluyorum. Bir adresin erişime açılması, herkese aynı araştırma imkânını vermiyor. Bilgi, zaman ve hesaplama olanağına duyulan ihtiyaç sürüyor. Bu nedenle ortak gökyüzü fikrini gerçek bir evrensellik iddiasına çevirmek için acele etmemek gerekiyor. İmkânın kimlere ulaştığı, kurumların vereceği ayrı kararlarla ilgili.[1]

Bu akşam 900 milyon galaksinin anlamı hakkında kesin bir cümle kurmak zorunda değiliz. Bu sayının arkasında, evrenin henüz açıklayamadığımız taraflarını incelemek için bir araya getirilmiş gözlemler var. Onları sonraki sorulara açık tutmayı desteklemek, hayranlığı somut bir tercihe dönüştürüyor. Bir insanın bütün haritayı anlayabilmesi gerekmiyor. Henüz bilmediklerimizin acele bir cevaba kapatılmadan paylaşılmasını önemsemesi yeterli.[1]