188 rupi neyi ölçüyor?

Petrol bakan yardımcısı Suresh Gopi pazartesi günü parlamentoya yazılı olarak bildirdi: Indian Oil, BPCL ve HPCL şirketlerinin ev tipi LPG tüpü başına zararı ağustosta 188 rupiye indi; bu, 1,97 dolar demek. Temmuzda aynı zarar 500 rupiydi, yani 5,25 dolar. Bir ay içinde aradaki fark yaklaşık üçte birine düştü.[1]

Ölçülen şey, tüpü alan hanenin bütçesi değil. Rakam, bu satışların rafineriye gideri ile getirisi arasındaki farkı gösteriyor; devlet de bu farkı dağıtıcılara geri ödüyor, üstelik gecikmeli ve piyasa fiyatının altında. Yani düzelme önce şirket hesaplarında, sonra kamu bütçesinde görünüyor. Bu köşede 8 Ağustos'ta yazıldığı gibi, gümrük vergisi iadesinde de para vergiyi yatıran ithalatçıya dönmüş, raf fiyatı üzerinden vergiyi karşılamış olan hane için tanımlı bir kanal bulunmamıştı; buradaki tazmin düzeni de aynı adrese çalışıyor.[1], [2]

Ocağın öbür tarafında kim var?

LPG, Hindistan'daki hanelerin yaklaşık yüzde 60'ı için ana pişirme yakıtı ve ülkenin LPG ithalatının yüzde 90'ı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Boğaz kapandığında etki hızla hissedildi: fiyatlar yükseldi, ardından talep geriledi.[1]

Fiyat yükseldikten sonra gerileyen bir talep, hanelere eşit dağılmaz. Tüpün bütçedeki payı en büyük olan hanede vazgeçme daha erken başlar; parlamentoya verilen rakam ise tüp başına zararı ölçtüğü için, tüp almaktan vazgeçen haneyi hiç saymaz. Başka bir açıklama da mümkün: haber aynı dönemde bir arz sıkışıklığı ve devletin arzı sanayiden hanelere yönlendirdiğini de aktarıyor, dolayısıyla talebin bir bölümü fiyat yüzünden değil ürün bulunamadığı için düşmüş olabilir. İki mekanizmayı ayırmak, elimizdeki tek sayıyla mümkün değil.[1]

Farkı ne gösterir?

Devletin seçtiği araçlar bu ayrımı görünür kılıyor. Arzı sanayi kullanıcılarından hanelere kaydırmak, kıtlığın yükünü mutfaktan alıp sanayi alıcısına veren bir paylaştırma kararı. Rafinerilere üretimi artırma çağrısı ile şehir içi boru gazı şebekelerini genişletme çabası ise farklı bir hızda ilerliyor: boru hattı, ancak hattın ulaştığı haneye ulaşır.[1]

Bir sonraki yazılı yanıt bu ayrımı test edebilir. LPG sevkiyatı Hürmüz'ü kullanmamayı sürdürürken tüp başına zarar 188 rupinin altına inerse, iki farklı sonuç mümkün: hane tüketimi toparlanmışsa yük gerçekten şirket ve bütçe tarafında kalmış demektir; zarar daralırken hane tüketimi düşük kalırsa, daralmanın bir bölümünü ocağını daha az yakan haneler finanse etmiş olur. İzlenecek şey, sonraki yanıtta bildirilen tüp başına zarar rakamı ile hane LPG tüketiminin yönü.[1]