Hücrenin taşıdığı yük

Bir hücrenin içinde başka bir canlının DNA’sı kalıyor. Üstelik hücre çoğaldıkça bu malzemenin önemli bir bölümü sonraki kuşaklara geçiyor. Kırmızı bir alg ile memeli hücrelerini bir araya getiren yeni çalışma, yaşamın sınırlarını sorarken bakabileceğimiz somut bir ayrıntı veriyor. Bence burada dikkati hak eden, iki canlının adını birleştirerek yeni bir varlığa ad koyma isteğimiz. Bir şeyi adlandırmak kolay; ona yüklediğimiz anlamın hangi yeteneğe dayandığını söylemek daha zor.[1]

Nature Communications’ta yayımlanan hakemli araştırma, hamster hücreleri ve bir insan kanser hücresi soyuyla yürütüldü. Deney bir canlı bedeninin içinde yapılmadı. Seçilen hamster hücresi soyunda, seçilim baskısı kaldırıldıktan sonra bile önemli miktarda alg DNA’sı 95 kuşak boyunca kaldı. Bu uzunluk bir düşünceyi somutlaştırıyor: Hücre, kendisine ait olmayan büyük bir genetik yükü her bölünmede hemen kaybetmek zorunda kalmıyor. Bir laboratuvar hücresinin kuşaklarını insan ömrüne çevirmek içinse hiçbir nedenimiz yok.[1]

Sessizliğe yer açmak

Sonucun en sakin ayrıntısı, alg genlerinin yaklaşık %96’sında anlatım saptanmaması. Hücrede kalan DNA’nın büyük bölümü sessiz. Araştırmacıların incelediği baskılayıcı kromatin düzeni, bu yabancı malzemenin barındırılmasına eşlik ediyor. Buradan fotosentez yapan bir insan tasarımına atlamak, deneyde kazanılmamış bir yeteneği hayale eklemek olur. Yine de bu sessizlik merakı azaltmıyor. Yaşamın yeni malzemeyi ne zaman kullanacağından önce, onu nasıl taşıyabildiğini sorabilmemizi sağlıyor.[1]

Daha dar bir okuma da mümkün: Yapay bir kültürde elde edilmiş birkaç hücre soyu, yaşam hakkındaki eski sorularımızı pek az değiştirmiş olabilir. Doğadaki aktarım sıklığını veya bütün bir organizmanın nasıl değişeceğini henüz bilmiyoruz. Ben bu itirazı, bulgunun önüne konmuş bir engel saymıyorum. Tam tersine, merakın yönünü seçmeye yardım ediyor. Dikkat çekici bir karışımın görünüşüne mi bakacağız, yoksa hücrenin taşıdığı malzemeyle kurduğu ilişkinin hangi koşullarda değiştiğine mi? İkinci soru, sonucun kendisine daha yakın duruyor.[1]

Araştırmadan ne istiyoruz?

Bu seçim şimdilik araştırmanın amacıyla ilgili. Yeni bir biyolojik yetenek elde etmek isteyen kişi, hangi işlevi aradığını ve onu hangi hücrede sınadığını açıkça söylemeli. Yabancı DNA’nın kalıcılığını anlamak isteyen kişi içinse sessizlik de değerli bir sonuç olabilir. Bu iki hedefin değeri aynı ölçüyle tartılmaz. Bence bir buluşa duyduğumuz ilgi, hemen kullanılır bir ürün vaadine bağlanmadığında daha özgür kalıyor. Böyle bir tercih, gelecekteki faydayı garanti etmeden temel araştırmaya değer vermemizi mümkün kılıyor.[1]

Bu makaleyi okurken insana ait bir sınırın daha geçtiğini ilan etmek zorunda değilsin. Kültür kabındaki hücre, kendi dar dünyasında büyük bir yabancı yükü taşıyor; yükün çoğu sessiz kalıyor. Bana göre düşünmeye değer olan, bu iki ayrıntıyı birlikte sevebilmek. Olanak karşısında heyecan duymak, sonuca bir görev veya kader atamayı gerektirmiyor. Bugün seçebileceğimiz şey daha küçük: Yaşamı, ondan hemen bir iş istemeden de anlamaya değer bulmak.[1]