Etiketin dışında kalan hayat

Bir hücreye bakarken neyi aydınlatacağımızı çoğu zaman önceden seçiyoruz. Floresan etiket, aradığımız proteini kalabalığın içinden ayırıyor. C-SCAT çalışmasının çekici yanı, bu seçimin dışında kalan hareketlere de ölçülebilir bir yer açması. Araştırmacılar canlı hücrelerde saçılan ışığı kullanarak parçacıkları ve bazı hücresel yapıları izledi; görüntüyü, yapıların fiziksel özellikleri hakkında kestirimlere bağladı. Bana göre burada insanın merakına dokunan şey, her şeyi birden görme vaadi değil, önceden adını koymadığımız bir hareketin dikkatimizi çekebilmesi. Bir araştırma sorusuna hazırlanırken henüz soru hâline gelmemiş olana da bakacak zaman bırakmak, laboratuvarın verebileceği somut bir karar.[1]

Bu düşüncenin dayanağı küçük ama belirgin. Ekip, ticari bir konfokal mikroskobu kullanarak hücre içindeki arka plan ışığının değişimine rağmen parçacık sinyallerini yaklaşık olarak karşılaştırılabilir hâle getirdi. Aynı çalışmada floresan görüntüler, görülen bazı yapıların kimliğini belirlemeye yardım etti. İki bakışın birlikte bulunması önemli: biri seçilmiş hedefi ayırırken diğeri çevresindeki fiziksel hareketi de kaydediyor. Bunu merakın genişlemesi olarak okuyorum. Bir hücrenin bütün sırlarının açıldığı iddiasına ihtiyaç duymadan, hedeflediğimiz şeyin yanında neler olduğunu sorma olanağı var. Önceden seçilen hedef, böylece görüntüdeki tek ilgi odağı olmak zorunda kalmıyor.[1]

Çekirdeğin alt sınırı yakınında izlenen değişken yapılar, bu açıklığın zorluğunu da taşıyor. Tek görüntü düzlemindeki sinyal değişimi, yapının kütlesinin değişmesinden veya derinlik yönünde hareket etmesinden kaynaklanabiliyor. Ayrıca saçılan ışık, hangi molekülün görüldüğünü kendiliğinden söylemiyor. Ben bu belirsizliği, karşılaşmanın henüz bitmemiş olması olarak görüyorum. Görünen bir hareket hemen adlandırılmış bir nesneye dönüşmüyor. Onun üzerinde durmak, ek görüntüleme ve yeni bir deney sorusu gerektiriyor. Şaşkınlığın bilimsel değeri burada daha elle tutulur: yanıtı hazır olmayan bir ayrıntı, araştırmacının bir sonraki dikkatini nereye vereceği konusunda gerçek bir seçenek yaratıyor.[1]

Şaşırmaya ayırdığımız zaman

Bu noktada iki sınırlı gelecek tasarlamak mümkün. Bir laboratuvar, yeni ölçümü yalnız önceden belirlediği parçacıkları daha iyi izlemek için kullanabilir. Bu başlı başına anlamlı bir iş. Bir başka kullanımda araştırmacılar, hedefin çevresindeki açıklanmamış hareketleri yeniden incelemeye deney süresinden pay ayırabilir. İkinci yolun bir keşifle sonuçlanacağına dair söz veremeyiz. Benim değer yargım, o olasılığa zaman ayırmanın da araştırma emeğinin meşru bir parçası olduğu yönünde. Ticari bir mikroskop üzerinde gösterilen yaklaşım, bu seçimi soyut bir merak çağrısından çıkarıp mevcut bir deney düzeninin önüne getiriyor.[1]

Bunun bir bedeli var: görüntüleme hızı ve derinliği arasında seçim yapmak gerekiyor. Mevcut düzende tek görüntü yaklaşık bir saniye alıyor; bütün hücreyi derinlik boyunca taramak daha uzun sürüyor. Hızlı bir hareketi yakalamakla hacmin tamamını görmek aynı anda kolaylaşmış değil. Bu teknik sınır bana dikkatin de bir kaynak olduğunu hatırlatıyor. Daha geniş bir alan görmek, her ayrıntıyı anlayacak zaman yaratmıyor. Bir araştırma grubunun hangi hareketi izlemeye devam edeceği, hangi yapıyı floresanla tanımlamaya çalışacağı ve hangi soruyu sonraki deneye taşıyacağı hâlâ emek isteyen seçimler.[1]

Hücrenin bu görüntülerinde hayranlık duyduğum şey, yaşamın bizim sorduğumuz sorunun çevresinde de sürmesi. Bunu bir felsefi kanıt olarak değil, ölçümden doğan bir düşünce olarak söylüyorum. Etiketlediğimiz hedef dışında görülen hareket, kendi gündemimizin bütün hücrenin gündemi olmadığını hatırlatıyor. Merakı yalnız aranan yanıtı bulmaya sıkıştırmak yerine, karşılaşılan ayrıntıya yeni bir soru hakkı tanıyabiliriz. Buradaki insan payı, hücreyi yönetme iddiasından çok, ona hangi sorularla döndüğümüzü değiştirmekte. Saçılan ışığın açtığı alanın nasıl kullanılacağı, araştırmacıların vereceği o küçük ama ciddi kararlarda duruyor.[1]