Solukta kalan birey

Bir yunusun soluğu suyun üstünde dağılıp giderken geride kimliğine bağlanabilen bir iz bırakabiliyor. Akdeniz’de serbest yaşayan 34 afalinadan insansız hava aracıyla toplanan damlacıklar, bu kez genetik bilgiyle fotoğraf kataloglarını yan yana getirdi. Bana göre bu bulgunun insanın doğayla ilişkisine açtığı kapı, uzak bir canlı hakkında daha çok veri sahibi olmaktan geçiyor: Aynı hayvana ait farklı bilgileri birlikte düşünebilmekten. Fotoğrafta tanınan bireyle laboratuvarda çözümlenen örnek aynı canlıya bağlandığında, koruma kararlarında hangi ayrıntılara değer verdiğimiz de somut bir soru hâline geliyor. Canlıyı bir örnek kabına indirgemeden hakkında bilgi edinme arayışı, burada ölçülebilir bir biçim kazanıyor.[1]

Deneyin dayanağı bir iyimserlik cümlesinden daha sağlam, ama kapsamı dar. Yunanistan’daki 27 örneğin yüzde 78’inde ve Slovenya’daki yedi örneğin tamamında en az bir mitokondri DNA bölgesi çoğaltılabildi. Son birleştirilmiş veri kümesinde 13 birey kaldı. Bu sayıları heyecan verici kılan şey büyüklükleri değil; daha az girişimsel bir toplama yolunun, fotoğrafla tanınan bireylerden genetik bilgi elde edebilmesi. Buradan çıkardığım değer yargısı, doğayı tanımanın bedelini de merakımızın parçası saymak. Bilgiye ulaşma biçimi, öğrendiğimiz şeyin yanında düşünülmeyi hak ediyor. Tek bir örnekleme yönteminin bütün durumlar için en iyi yol olduğunu söylemeden de bu çabaya değer verebiliriz.[1]

Öte yandan soluktan elde edilen bilgi, yunusların bütün akrabalıklarını görünür kılmıyor. Denenen çekirdek DNA belirteci doğadan alınan örneklerde çalışmadı. Anneden geçen mitokondri DNA’sı, erkekler üzerinden gen akışını göstermiyor. Küçük ve dengesiz bölgesel örneklem, Akdeniz’de kesin nüfus sınırları çizmeye elvermiyor. Bu sınırlar karşısında heyecanımı azaltmak yerine yönünü değiştiriyorum. Bir canlıya yakından bakabilmek, onun ait olduğu topluluğu bütünüyle tanımak anlamına gelmiyor. Koruma düşüncesi için değerli olan da bu iki ölçeği birlikte taşıyabilmek: Bireyin görünür olması ve topluluk hakkındaki soruların açık kalması. Birincisinin başarısı, ikincisinin cevabını kendiliğinden vermiyor.[1]

Tanımaktan korumaya

Bu çalışmanın en ölçülü okuması, bunun yalnızca bir örnekleme denemesi olduğudur. Yeni bir koruma kurumu, değişmiş bir davranış veya verilmiş bir yönetim kararı göstermiyor. Bu itirazı ciddiye alıyorum. Yine de fotoğraf kataloglarıyla genetik örneği birleştirme olanağı, koruma hakkında konuşurken benimseyeceğimiz bir tercihi belirginleştiriyor: Hayvanları yalnızca topluluk toplamlarıyla anlatmak yerine, birey hakkında öğrendiklerimize de yer açmak. Bu, araştırmacıların yerine toplum adına karar vermek değil. Hangi bilgiyi kararlarımızın içine almak istediğimize ilişkin bir değer önerisi. Uygulanıp uygulanmadığı, tek başına bu makalenin cevaplayabileceği bir soru değil.[1]

Bu tercihin taşıması gereken ihtiyat da somut. Örnekteki bazı hayvanları tanımak, henüz örneklenmemiş olanlar adına konuşma yetkisi vermiyor. Mitokondri bilgisini bütün nüfusun resmi sayarsak, daha az girişimsel bir yöntemin açtığı imkânı aşırı güvenle daraltmış oluruz. Bana göre burada korunması gereken insani tutum, hem hayvanın bireyselliğine hem de bilmediklerimize yer ayırmak. Fotoğraf ve genetik bilgiyi yan yana koymak yararlı bir başlangıç; hangisinin hangi soruyu cevaplayabildiğini ayırt etmek de aynı sorumluluğun devamı. Merakın bir canlıya yaklaşma biçimindeki nezaketi, sonuçları anlatırken kullandığımız ölçüde de sürmeli.[1]

Bir dahaki yunus fotoğrafına baktığında, yüzeydeki o kısa karşılaşmanın arkasında ne kadar eksik bilgi bulunduğunu da düşünebilirsin. Soluk damlacıklarından çıkarılan DNA, o eksikliği küçük bir yerinden tamamlıyor. Ben bu küçük ilerlemede, insanın başka canlılarla ilişkisini bütün cevaplara sahip olmadan da ciddiye alabileceğine dair bir imkân görüyorum. Daha az girişimsel örneklemeyi önemsemek, fotoğrafla tanınan bireyi gözden kaçırmamak ve sınırlı genetik veriden fazla anlam çıkarmamak: Üçü aynı merakın içinde yaşayabilir. Koruma adına verdiğimiz değerin, yalnızca ne kadar öğrendiğimizde değil, öğrenirken canlıya nasıl yer açtığımızda da karşılığı var.[1]