Aynı ayda iki yön
İngiltere'de doğal gaz fiyatları temmuzda yüzde 14,7 arttı; bir yıl önce aynı ay yüzde 7,2 gerilemişti. Ekim 2022'den bu yana en sert gaz zammı bu oldu. Elektrik yüzde 3,6 yükseldi, geçen temmuzda yüzde 3,8 düşmüştü. Zammın kaynağı, enerji fiyat tavanını güncelleyen Ofgem oldu; çift yakıtlı bir hanenin yıllık faturası 221 sterlin artarak 1.862 sterline çıktı.[1]
Ulaştırmada fiyatlar ters yöne gitti. Motorin litre başına 8,8 pens ucuzlayarak ortalama 167,6 pense, benzin 3,1 pens ucuzlayarak 152,2 pense indi; geçen yılın temmuzunda ikisi de sırasıyla 2,9 ve 2,0 pens artmıştı. Bu düşüş yıllık tabloyu silmiyor: akaryakıt hâlâ bir yıl öncesinin yüzde 15,5 üstünde, ama bu oran bir ay önce yüzde 21,3'tü. Ofgem tavanının kapsamadığı bu kalemde fiyat aylık ölçekte hareket edebiliyor.[1]
Ham petrol ucuzladı, rafineri kapısı yavaş açıldı
Üretici fiyatları aynı ayın enerji maliyetini gösteriyor. Sanayinin ödediği ham petrol girdi fiyatı haziranla temmuz arasında yüzde 18,0 düştü; bu kalemdeki yıllık artış yüzde 41,9'dan yüzde 10,6'ya indi. Girdi fiyatlarının tamamında yıllık artış yüzde 7,4'ten yüzde 4,9'a, aylık değişim eksi yüzde 1,9'dan eksi yüzde 1,7'ye geldi. Temmuz verilerinin Orta Doğu'daki çatışmadan etkilenmeyi sürdürdüğü, ONS bülteninde ayrıca belirtiliyor.[2]
Fabrika kapısında tablo farklı. Kok ve rafine petrol ürünleri temmuzda yüzde 2,9 ucuzladı; aynı ay ham petrol girdisi yüzde 18,0 gerilemişti. Yıllık ölçekte bu ürünler hâlâ bir yıl öncesinin yüzde 30,1 üzerinde. Aradaki fark, ucuzlamanın büyük bölümünün temmuzda rafineri ve dağıtım aşamasında kaldığını gösteriyor. Fabrika kapısı fiyatlarının tamamı zaten aylık yüzde 0,2 arttı; yıllık artış yüzde 3,5'ten yüzde 3,1'e indi.[2]
İki fiyat, iki saat
Bu iki seri yan yana konduğunda temmuzun garipliği çözülüyor. Aynı ayda ham petrol girdisi yüzde 18,0 ucuzlarken hane halkının gaz faturası yüzde 14,7 arttı. Gaz zammı, o ayın kendi toptan hareketinden çok, Ofgem tavanının takvime bağlı güncellemesinden geliyor; pompadaki 8,8 penslik motorin düşüşü ise ham petroldeki gerilemeyle aynı takvimde. Başka bir açıklama da mümkün: gaz ile ham petrol ayrı ürünler ve toptan fiyatları temmuzda gerçekten farklı yönlere gitmiş olabilir. Bu durumda farkı iki ayrı piyasanın hareketi açıklar ve zamanlamanın payı küçülür.[1], [2]
Bunu izlemenin ölçülebilir bir yolu var. Ham petrol girdi fiyatı temmuz seviyesinin belirgin biçimde üzerine çıkmazsa, kok ve rafine petrol ürünlerinin fabrika kapısı yıllık artışı 31 Ekim 2026'ya kadar yayımlanacak üretici fiyatları bültenlerinde yüzde 30,1'in altına inmeli. Oran inatla yerinde kalırsa, iki aşama arasına başka bir maliyetin girdiği açıklaması güç kazanır.[2]