Kârın kaynağı faturayı değiştirir

Auckland'ın elektrik dağıtım şirketi Vector, haziranda biten yılda net kârının yüzde 55 artarak 240,2 milyon dolar olduğunu bildirdi. Elektrik gelirleri yüzde 18 artışla 905 milyon dolar oldu. Şirkete göre bu sıçrama büyük ölçüde Commerce Commission'ın en son elektrik dağıtım fiyat kararının ilk tam yılını yansıtıyor. Gelirin yükselmesinin arkasında, taşınan elektrik miktarından çok taşımanın yeniden belirlenen fiyatı duruyor.[1]

Bir dağıtım şirketinin geliri, şebekeye bağlı hanelerin ve işletmelerin ödediği taşıma bedelinden gelir; izin verilen fiyat yükseldiğinde kârın bir bölümünün kaynağı da faturayı ödeyenler olur. Buna karşı çıkan bir okuma da var. Vector aynı yıl Auckland şebekesine rekor düzeyde 512 milyon dolar yatırdı ve 13.000 üzerinde yeni ev ile işletmeyi şebekeye bağladı; yüksek bedel, büyüyen bir kentin ihtiyaç duyduğu kapasiteyi finanse ediyor olabilir. Bedelin bugün ödenip faydanın yıllara yayılması ise yükün hangi hanelerde durduğu sorusunu açık bırakır.[1]

Aynı sektörde farklı bir kaynak

Mercury'nin sonucunda para başka bir yerden geldi. Şirketin faaliyet kârı yüzde 36 artışla 1,07 milyar dolar oldu; bir yıl önce bu rakam 786 milyon dolar idi ve 1 milyar dolar eşiği ilk kez aşıldı. Mercury bunu büyük ölçüde Waikato havzasına gelen güçlü suya bağlıyor: hidroelektrik üretimi bir yıl öncesine göre yüzde 31 arttı. Şirkete göre yılın faaliyet kârının yüzde 66 kadarı yeni ve mevcut yenilenebilir üretim varlıklarına geri döndü.[2]

İki sonucu yan yana koymak, elektrik bedelindeki artışın nereye gittiğini görünür kılıyor. Mercury'nin kazancı hidrolojiye bağlıydı; su bol geldiği için üretim arttı ve kâr büyüdü. Vector'un kazancı ise fiyatın kendisine bağlıydı: düzenleyici kararı olmasaydı aynı şebeke aynı elektriği taşıyacak, gelir bu ölçüde yükselmeyecekti. Hanenin gördüğü fark burada: birinde ödenen tutar hava koşullarıyla birlikte değişiyor, diğerinde kimin ne ödeyeceği bir karara bağlı. Fiyat kararının yerinde olup olmadığı ayrı bir tartışma. Buradaki soru daha dar: bedeli hangi bütçeler taşıyor. Bu, fiyat kararı alınırken görülebilir; kâr rakamı açıklandığında soru çoktan yanıtlanmış olur. Sınanabilir bir yanı da var: fiyat kararının getirdiği sıçrama bir seviye değişikliğiyse, yeni bir karar gelmediği sürece Vector'un bir sonraki yıllık sonucunda elektrik gelirlerindeki artış bu yılki yüzde 18 düzeyinin altında kalır.[1], [2]