Bankaların kaynakları neden bu kadar hızlı büyüyor?

Filipinler merkez bankasının ön verilerine göre ülkenin finans sisteminin kaynakları haziran sonunda 38,309 trilyon pesoya, yani şimdiye kadarki en yüksek düzeyine çıktı; yıllık artış yüzde 8,91. Bunun büyük bölümü bankalarda duruyor: onların kaynakları yüzde 9,96 artışla 31,962 trilyon pesoya ulaştı. Dijital bankalarda büyüme yüzde 46,66 ile çok daha hızlı, ama taşıdıkları 208,4 milyar peso sistemin yanında hâlâ küçük kalıyor.[1]

Bir finans sisteminin kaynakları aynı anda birilerinin varlığı ve birilerinin yükümlülüğüdür. Mevduat kendiliğinden birikmez: ya banka bir kredi açar ve mevduat onun gölgesi olarak doğar, ya da dışarıdan bir gelir akımı içeri girer. Merkez bankasının bu yayımı stoku veriyor ve karşı tarafta hangi varlığın durduğunu bu sıklıkta açıklamıyor. Soru yine de sorulmayı hak ediyor, çünkü yüzde 8,91'lik bir büyüme kendi kendini finanse etmiyor.[1]

Yurt dışından gelen akım yavaşladı

O gelir akımlarından biri haziranda neredeyse durdu. Yurt dışındaki Filipinli işçiler 3,039 milyar dolar nakit gönderdi; bir yıl öncesine göre artış yüzde 1,7 ile şubat 2022'den bu yana görülen en zayıf yıllık büyüme oldu. Yılın ilk yarısındaki toplam yüzde 2,4 artışla 17,149 milyar dolar oldu. Merkez bankası yıl geneli için yüzde 2,7 artış ve 36,6 milyar dolar bekliyor.[2]

Mevduat tarafı yüzde 8,91 büyürken hane gelirine doğrudan giren bu transfer yüzde 1,7'de kaldı. İki oran arasındaki mesafe, sisteme eklenen kaynağın büyük bölümünü içeride açılan kredilerin yaratmış olabileceğine işaret ediyor. Başka bir okuma da elde: kaynak toplamı krediyi olduğu kadar menkul kıymet portföyünü, tahvil ihracını ve sermayeyi de kapsıyor, dolayısıyla stok yeniden değerleme yoluyla da büyüyebilir. Merkez bankasının bu yayımı ikisini ayırmaya yetmiyor.[1], [2]

Son borç veren yeniden devrede

Fonlama tarafında bir veri daha var. Merkez bankası verilerine göre bankalar 2025 boyunca iskonto penceresinden 60,1 milyar peso kullandı; 2024'te bu kapıdan hiç yeni kredi alınmamıştı. Aynı dönemde yurt içi likidite 20,108 trilyon pesoda kaldı ve yıllık büyümesi yüzde 7 ile dört ayın en zayıf düzeyine indi. Aralık sonunda 38 bankanın 348,4 milyar pesoluk aktif kredi limiti bulunuyordu.[3]

Bu köşede en son, temmuz ayında mevduatı hangi varlığın yarattığını sormuş, bir bankacılık sisteminde mevduat büyümeyi sürdürürken karşı taraftaki varlığın kompozisyonunun değişebileceğini anlatmıştım. Filipinler verisi aynı soruyu, karşı tarafın bu sıklıkta yayımlanmadığı bir sistemde soruyor. Son borç verenin kapısının bir yıl kapalı kaldıktan sonra yeniden açılması, o kompozisyon hakkında dolaylı bir bilgi taşıyor. Yurt içi likidite büyümesi yüzde 7 dolayında kalır ve nakit gönderimler merkez bankasının yüzde 2,7'lik beklentisini aşmazsa, bankaların iskonto penceresinden kullandığı tutarın sıfıra dönmemesini bekliyorum.[3], [2], [4]