İade kimin hesabına düşüyor?

İthal paketlerde gümrük komisyoncusu olarak vergiyi ödeyen FedEx, UPS ve DHL, hükûmetten aldıkları iadeleri faturayı çıkardıkları müşterilere aktarmaya başladı. FedEx aldığı 800 milyon dolar için işlemi başlattığını ve müşterilerin başvurmasına gerek olmadığını söylüyor. UPS nisanda müşterileri adına 5 milyar dolar vergi ödediğini açıklamış, ilk aşamada 500 milyon dolar için başvurmuştu; müşterilerin parayı, şirket Hazine'den geri ödemeyi aldıktan bir ila üç ay sonra göreceğini bildirdi.[1]

Bu kanalın seçtiği alıcı dar bir grup. Yurt dışındaki büyük satıcıların çoğu vergiyi kendisi ödeyip ya faturaya ayrı kalem olarak yazdı ya da fiyatı yükselterek içine karıştırdı. Vergiyi kapıda ödeyen alıcı, yalnızca küçük satıcıların faturayı ABD'ye varışta bıraktığı sevkiyatlarda ortaya çıkıyor; iade de tam olarak orada izlenebilir hale geliyor. Aynı vergiyi rafta ödemiş bir hane, ödediğini gösterecek ayrı bir kaleme sahip değil. Başka bir okuma da mümkün: iade yolları henüz aşamalı işliyor ve gümrük idaresi talepleri işledikçe kapsam genişleyebilir.[1]

Fiyatın içinde ödeyen hane

Ölçek farkı burada görünür hale geliyor. Gümrük ve Sınır Koruma idaresinin düzeniyle şirketlere şimdiye kadar yaklaşık 100 milyar dolar iade edildi. Tax Foundation'a göre 2025'te tarifeler ABD'de hane başına ortalama 1.000 dolar tutarında bir vergi artışına denk gelmişti ve bu yükün büyük bölümü dolaylı ödendi. Şirketin hesabına dönen para ile hanenin ödediği para aynı yoldan geri gitmiyor.[1]

Büyük perakendecilerin verdiği yanıt bu ayrımı daha da keskinleştiriyor. Amazon ikinci çeyrekte 600 milyon dolar iade aldı; finans direktörü Brian Olsavsky sattıkları ürünlerin çoğunda ithalatçı sıfatını taşımadıklarını, belirli ithalat masraflarını müşteriye yansıttıklarını izleyebildikleri sınırlı sayıda durumda parayı otomatik geri vereceklerini, kalan kısmı fiyatları düşürmek için kullanacaklarını söyledi. Best Buy sattığı ürünlerin yalnızca yüzde 2 ile yüzde 3'ünde ithalatçı sıfatını taşıyor. Fiyat indirimi bir kazanç sağlar, ama bunu bundan sonra alışverişe gelen kişiye sağlar; parayı iki yıl önce ödemiş, bugün o rafa uğramayan haneye değil. Costco'nun tüketiciye yansıyan vergiyi bir biçimde geri verme sözü, tutarı ve zamanlamayı alacağı iadeye ve açılan davanın seyrine bağlıyor.[1]

Geriye kalan yol mahkeme

Rafta ödeyen alıcılar için açık kalan yol dava. Müşteriler ülke genelinde Costco, Nike, Amazon ve Walmart gibi perakendecilere karşı 80'den fazla toplu dava açtı; bu davaların hiçbiri toplu dava olarak kabul edilmedi. Arnold & Porter'dan Lori Leskin, davacıların ödedikleri fiyat artışının başka bir piyasa etkeni yerine doğrudan tarifelerden kaynaklandığını kanıtlaması gerekeceğini ve bunu ortaya koymanın çok zor olacağını söylüyor. Kanıt yükü, verginin izini kaybettiği yerde duruyor.[1]

Bir hafta önce bu köşede, iadenin vergiyi devlete yatıran ithalatçıya döndüğünü ve hane için tanımlı bir dönüş yolu bulunmadığını yazmıştım. Bu hafta o yargının bir bölümü değişti: taşıyıcı kanalı çalışıyor ve parayı gerçekten haneye ulaştırıyor. Değişmeyen kısım, kanalın kimi kapsadığı. Davalardan biri bile yıl sonuna kadar toplu dava olarak kabul edilmezse, haneye ulaşan iade taşıyıcının fatura ettiği alıcıyla sınırlı kalır; izlenecek gösterge, açılmış dosyalardaki kabul kararları ve duyurulacak uzlaşmalar olacak.[1], [2]