Siparişin bağlandığı yetki

850 F-35’lik on yıllık çerçevenin belirleyici cümlesi, Kongre’nin çok yıllı alım yetkisini ve ödeneği sağlaması koşulu. Pentagon ile Lockheed Martin üretim ve bakımı tek ufukta planlamak istiyor; fiyat, takvim ve kesin koşulların sözleşmeye bağlanması bu siyasi ve mali eşikten sonra geliyor. Bu düzen, şirketin tedarik zincirine uzun dönemli güven verme arayışını, yasama organının kamu parasını bağlama yetkisiyle karşı karşıya getiriyor.[1]

Lockheed Martin’in tarif ettiği kapsam; ilk yedek parçaları, on yıllık yenileme takımlarını ve bakımı da içeriyor. Üretim yılda 156 uçakta kalıyor; uluslararası siparişler de bu hızın içinde. Dolayısıyla çerçevenin ilan edilen vaadi daha hızlı uçak üretmekten çok siparişleri, parçaları ve bakım gereksinimini birlikte planlamak. Bu tercihin kazancı, şirketin söylediği tasarrufun hangi fiyat ve hazırlık koşullarına bağlandığı üzerinden değerlendirilebilir.[1]

Parçanın ve bakımın hesabı

Temsilciler Meclisi taslağı bu pazarlığın somut ölçüsünü veriyor: her uçak için eksiksiz ilk yedek parçalar ve alternatif görev donanımı, ayrıca en az yüzde 5 tasarruf. Meclis, alımın kapsamını tanımlayarak üreticiye verilen uzun dönemli güvenin karşılığını arıyor. Bu okuma, sıradan bir toplu alım indirimini de hesaba katmalı. Düzenin daha geniş bir devlet–şirket güç değişimi yarattığını göstermek için fiyat ve yükümlülüklerin nasıl kesinleştiğine bakmak gerekiyor.[1]

Bakımda yetki sorusu daha açık. İki meclisin taslağı da çok yıllı bakım anlaşmasını açıkça yetkilendirmiyor. Daha önceki beş yıllık, sonuca dayalı lojistik girişiminde Kongre’nin istediği gider düşüşü ya da hazırlık artışı gösterilemediği için anlaşmaya varılamamıştı. Üretim ile bakımı aynı çerçeveye koymak, bu iki alanın yetki ve ölçüm sorunlarının aynı anda çözüldüğü anlamına gelmiyor. Bakım bölümündeki pazarlık, uçak alımındaki sayısal taahhütten ayrıca okunmalı.[1]

Üretim sırasını kim yönetiyor?

Pentagon, Lockheed Martin’in programla ilgili girişimlere kendi kaynağından 7 milyar dolar ayıracağını söylüyor; girişimlerin ayrıntıları açıklanmış değil. Bu tutarı şimdiden kamu tasarrufu diye yazmak hesabın iki tarafını karıştırır. Şirketin yatırımı, devletin ödediği toplam bedel ve filonun hazırlık düzeyi farklı ölçüler. Çerçevenin sözleşmeye dönüşmesinde bu ölçülerin birbirine nasıl bağlandığı, alım yetkisinin üretici davranışına hangi koşullarla çevrildiğini gösterebilecek somut unsur.[1]

Uluslararası müşteriler için de belirli bir sınır var: Lockheed Martin sözcüsü üretim sırası ayırma usulünün değişmediğini, sıranın Ortak Program Ofisinin denetiminde kaldığını belirtiyor. ABD’nin uzun vadeli çerçevesi yabancı müşteriye kendiliğinden yeni bir öncelik vermiyor. İzlenecek somut adımlar Kongre’nin yetki ve ödenek kararları, ardından kesin fiyat ve takvim. Bu adımlar, müttefiklerin aynı üretim sistemine bağlılığının hangi kurumsal koşullarda sürdüğünü değerlendirmeye elverişli.[1]