Bir çekilmeyi gözetmek için kurulan güç

UNIFIL’in kuruluş tarihi, bugünkü tartışmanın içine bir görev sorusu bırakıyor. BM’nin Lübnan’daki geçici gücü, İsrail’in 1978’deki işgalinden sonra İsrail askerlerinin güneyden çekilmesini gözetmek için kuruldu. Yıllık uzatmalarla sürdürülen bu düzen, İsrail ile Hizbullah’ın 2006 savaşından sonra genişletildi. Geçici adını taşıyan kurumun yaklaşık yarım yüzyıla yayılan ömründe değişen, yalnız görev süresi olmadı; aynı sınır çevresinde kendisinden beklenen işin kapsamı da değişti. Bugün yaklaşık 50 ülkeden 7.500 asker, bu kurumsal geçmişin son döneminde görev yapıyor.[1]

Bu geçmişin bugüne taşıdığı mekanizma, çekilmenin ardından sınırdaki görevleri kimin üstlendiğinde yatıyor. UNIFIL’i destekleyenler, gücün iki taraf arasında askerden arındırılmış bir alanın korunmasındaki rolünü öne çıkarıyor. İsrail ise Hizbullah’ın tehditlerini önleyemediğini savunuyor. Aynı kurum için yapılan iki değerlendirme, onun varlığına ve başarısına ayrı ölçüler uyguluyor. Benim tarihsel okumamda kalıcılık, bu tartışmayı çözmüş olmanın kanıtı sayılmaz. Yıllık uzatmalar, tarafların tartışmalı bir görevi aynı kurumsal çerçevede sürdürmesine olanak vermişti; sona erme kararı şimdi bu çerçevenin yerine hangi uygulamanın geçtiğini soruyor.[1]

Bitiş tarihi ile devir arasındaki mesafe

Bu soruyu şimdi öne çıkaran, iki yeni düzenlemenin yan yana gelmesi. Güvenlik Konseyi, UNIFIL’in görev süresini 31 Aralık’ta sona erdirme kararı aldı. Haziranda ise Lübnan ile İsrail, ABD destekli bir çerçeve anlaşmasına vardı. Anlaşma Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını, İsrail kuvvetlerinin aşamalı çekilmesini ve Lübnan ordusunun güneyde konuşlandırılmasını içeriyor; konuşlandırmanın deneme alanı olarak seçilen pilot bölgelerde başlaması öngörülüyor. Böylece uzun süre yıllık uzatmayla taşınan kurum, bir bitiş tarihiyle karşı karşıya. Yeni düzenin tarif ettiği görevler ise başka bir uygulama sürecine bağlı.[1]

Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam’ın geçen ay BM’ye yaptığı boşluktan kaçınma çağrısını bu iki süreç arasındaki mesafeyle okuyorum. Bir görevin bitiş tarihinin belirlenmesi, yerine geçecek düzenin hazır olduğunu tek başına göstermiyor. Tarihsel kurumun bugünkü önemi de burada: görev devri, uluslararası gücün uzun süredir bulunduğu alanda Lübnan ordusunun somut sorumluluk üstlenmesine bağlı. Bu bağlantının sınırı açık. Selam’ın çağrısı, yeni düzenin başarısız olduğuna ilişkin tamamlanmış bir bulgu değil. Başbakan, mevcut gücün yerini uygulanabilir bir düzen almadan bırakacağı boşluğa dikkat çekiyor.[1]

Geçmişin açıklayamadığı ateş

Kfar Şuba yakınındaki UNIFIL mevzisine çarşamba sabahı açılan ateş, bu geçiş sırasında gerçekleşti. Güç, birkaç hafif silah atışını ve can kaybı olmadığını bildirdi; soruşturma başlattı. Ateşi açan taraf henüz belirlenmedi. Bu olayın en güçlü güncel açıklaması, amacı bilinmeyen yerel bir güvenlik ihlali olması. Görev süresinin sonuna yaklaşılması, atışların çekilmeyi hızlandırmak için yapıldığını veya belirli bir tarafın planını göstermez. Geçmişten devralınan kurum, hedefin neden orada bulunduğunu açıklamaya yardımcı olur; saldırının failini ve niyetini saptamak için olayın kendi kanıtlarına ihtiyaç var.[1]

1978 ile bugün arasındaki belirleyici farkı korumak gerekiyor. İlk görev, işgalin ardından İsrail askerlerinin çekilmesini gözetmekti; bugünkü tartışmanın bir bölümü barış gücünün kendi çekilmesi ve görevlerin Lübnan ordusuna aktarılmasıyla ilgili. Bu iki çekilmeyi aynı tarihsel döngünün eşdeğer anları saymak, farklı kurumların farklı sorumluluklarını siler. Haziranın pilot bölge düzenlemesi de bugünün kendine özgü koşulu. Bu nedenle son atışlardan kaçınılmaz bir eski savaşın dönüşünü çıkarmıyorum. Kurumun uzun ömrü, sona erdirilmesinin önüne devralacak görevler bırakıyor. O görevlerin hangi düzen içinde üstlenildiği, bitiş tarihinin kendisi kadar belirleyici.[1]