Mutabakat ve eksik düğme
İskoçya'dan John Swinney, Galler'den Rhun ap Iorwerth ve Kuzey İrlanda'dan Michelle O'Neill, Mary Lou McDonald'ın da katılımıyla Cardiff'te kendi kaderini tayin hakkını ilan eden ortak bir mutabakat imzaladı. Metin, hiçbir Westminster hükümetinin demokrasiyi engelleme ya da halkın kendi geleceğini kendisinin belirleyeceği ilkesini zayıflatma hakkı olmadığını ve İskoçya, Galler ile İrlanda'nın Kuzeyi'ndeki birinci bakanların ilk kez Birleşik Krallık'tan bağımsızlığa bağlı olduğunu söyledi. Bu hükümler siyasi baskı yaratıyor; mutabakatın kendisi bir referandum tarihi belirlemiyor.[1]
Tek uzlaşmadan çıkan üç yol
Bugünkü seçenekleri, yetkiyi eşitsiz dağıtan yetki devri uzlaşması yarattı. Seçilmiş hükümetler bazı yetkileri kullanırken savunma ve dış ilişkiler Londra'da kalıyor; Birleşik Krallık'ı oluşturan hiçbir ülke tek yanlı ayrılamıyor. İskoçya'daki 2014 referandumu Westminster'ın onayını gerektirdi; Galler'in tek başına referandum çağrısı yapabileceği bir düzenek yok; Kuzey İrlanda ise 1998 Hayırlı Cuma Anlaşması uyarınca, çoğunluğun birleşik İrlanda'yı destekleme olasılığına ilişkin devlet bakanı değerlendirmesine bağlı ayrı bir ölçüt izliyor. Miras kalan uzlaşma, anayasal soruya giden üç ayrı yol sunuyor.[1]
İmzacılar ile Londra bugün bu uzlaşmayı farklı biçimlerde okuyor. Cardiff'teki partiler, yetki devredilmiş yönetim görevlerini halkın seçim yapacağı bir yol istemenin dayanağı sayıyor; Burnham'ın yeni bir İskoçya oylamasını gündem dışında tutması ve Kuzey İrlanda referandumunu masadan kaldırması ise kapıyı merkezî bir yetki olarak görüyor. Zamanlama da 2014'ten ayrılıyor: mutabakat ulusların geleceğinin Avrupa Birliği'nde olduğunu söylüyor ve üç birinci bakan ilk kez Birleşik Krallık'tan ayrılma hedefinde buluşuyor. Bugünkü tetikleyici bu ilk hizalanmadır; onun açığa çıkardığı düzenek ise anayasal yetkinin eşitsiz dağılımıdır.[1]
2014 benzetmesinin koptuğu yer
2014 oylaması, yetki verilmiş bir İskoçya referandumu için örnek sunuyor. Ortak bir anayasal usul ise yok: Kuzey İrlanda'nın 1998 ölçütü, Galler'in tek yanlı yolunun bulunmaması ve İskoçya'nın Westminster'a bağımlılığı maddi olarak farklı. Cardiff mutabakatı, bu ayrımları silmeden talepleri bir araya getiriyor. Belgenin işleyen düzeneği, açıklanan hak ile kullanılabilir hukuki düğme arasındaki boşlukta yatıyor: Londra üzerindeki baskıyı eşgüdümlü hâle getirebilir, ancak kendi hükümleriyle bir sınırı oynatamaz veya sandığı açamaz.[1]