1945'ten geriye kalan eksik

Rusya salı günü Moskova'daki Japon büyükelçisini çağırarak Başbakan Sanae Takaichi'nin 'Rusya karşıtı' diye nitelediği sözlerini protesto etti; büyükelçi Dışişleri Bakanlığı'ndan 25 dakika sonra tek söz etmeden ayrıldı. Birkaç gün önce de Japonya, Vladimir Putin'in geçen perşembe Iturup'a gitmesinin ardından Rusya'nın büyükelçisini çağırmıştı; Rusya devlet başkanı tartışmalı Kuril Adaları'na ilk kez ayak basıyordu. Takaichi ziyaret için 'ağır' ve 'kesinlikle kabul edilemez' dedi, Kuzey Toprakları'nın 'hem tarihsel olarak hem de uluslararası hukuk bakımından Japonya'nın toprağının doğal parçası' olduğunu söyledi.[1]

Söz konusu adalar Iturup, Kunashir, Shikotan ve Habomai grubu; 1945'te Sovyetler Birliği tarafından alındılar ve orada yaşayan Japon nüfus sürüldü. Bugün için asıl önemli olan, sonrasında olmayan şey: anlaşmazlık, iki ülkenin savaş sonrası bir barış antlaşması imzalamasını baştan engelledi. 1945'te biten bir savaş sahada kapandı, kâğıtta açık kaldı; iki devlet seksen yılı aşkın süredir geri dönebilecekleri kurucu bir metni olmayan bir ilişkiyi yürütüyor.[1], [2]

Protesto bugün neden tek kanal?

İlişkiler, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya tam ölçekli saldırısından bu yana kötüleşti. Japonya diğer G7 ülkeleriyle birlikte Rusya'ya yaptırım uyguladı ve Ukrayna'ya mali ve öldürücü olmayan savunma yardımı verdi; Ukrayna da Japonya'nın adalar üzerindeki iddiasını tanıyor. Tokyo barışçı kurallarını öldürücü silah ihracatı yasağını kaldıracak kadar gevşetti, ama savaş halindeki bir ülkeye öldürücü teçhizatı hâlâ doğrudan gönderemiyor; bu yüzden desteği dolaylı veriyor ve yurt içinde ürettiği Patriot önleyici füzelerini, Kiev'e yapılan yardımla azalan ABD stoklarını yenilemek üzere ihraç ediyor. Uzmanlar Putin'in Kuriller ziyaretini, bu aradaki mesafenin kapatılmaması yönünde bir uyarı olarak okuyor.[1]

Çağrıdan bir gün önce Lavrov aynı kavgayı, duyurulan konuları ticaret, yatırım ve Afrika'daki bunalımlar olan bir basın toplantısına, Gana Dışişleri Bakanı'yla Moskova'da yan yana dururken taşıdı; orada Japonya'nın ziyarete itiraz ederek 'nezaket sınırlarını aştığını' söyledi. Kendine ait bir kanalı kalmamış bir anlaşmazlık böyle görünür: hangi mikrofon açıksa oradan çıkar. Yorumlanacak bir antlaşma, değiştirilecek bir müzakere metni olmadığında, büyükelçi çağırma ile karşı çağırma bu dosyadaki ilişkinin tamamını taşır. Öteki okuma, sessiz temasların görünmeyen bir yerde sürdüğü ve kamuya açık protestoların olağan işaretleşmeden ibaret olduğudur; bugün elimizdeki haberler yalnızca işaretleşmeyi gösteriyor.[2], [1]

Yayın bükülebileceği yer

Bu köşe dün, Kore savaşını bitirecek antlaşmanın 1953'te hiç yazılmamış olması yüzünden hattı bir ateş kuralının, ittifakı da yıllık bir tatbikat takviminin yönettiğini savunmuştu. Rusya ile Japonya arasındaki dosyada aynı eksik başka bir sonuç üretiyor ve fark tam da burada. Yarımadada ikame düzenekler çalışmayı sürdürdü: hat üzerinde bir ateş kuralı ve Washington'ın genişletip kısabildiği bir tatbikat takvimi. Tokyo ile Moskova arasında ikame, müzakerenin kendisiydi; müzakere ise taraflardan biri masadan kalktığında durur. Bu yüzden aynı eksik antlaşma bir yerde yönetilen bir hat, öbür yerde 25 dakika sonra odadan çıkan bir büyükelçi üretiyor.[3], [1]

İzlenmeye değer soru, iki hükümetten birinin yazıya dökülebilecek bir kanalı yeniden kurup kurmayacağıdır. Bu, yıl bitmeden somut ve kamuya açık bir biçimde görünür: Tokyo ya da Moskova'daki dışişleri bakanlığından barış antlaşması görüşmelerinin yeniden başladığına dair bir duyuru veya bunun için belirlenmiş bir tarih. Böyle bir adım gelmezse 2026, bu anlaşmazlığa yalnızca ziyaretler ve büyükelçi çağırmaları eklemiş olacak; adalar el değiştirdiğinden beri kullanılan ve bugüne dek hiçbir metin üretmemiş araçlar.[1]