Çizgi 2019'da çekildi

Bangsamoro Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi'nde, Filipinler'in güneyindeki Müslüman çoğunluklu özerk bölgede, seçmenler 14 Eylül sabahı 80 sandalyelik ilk seçilmiş parlamento için oy vermeye başladı. Kotabato şehrindeki bir sandık merkezinin önünde gece yarısından hemen önce çıkan silahlı çatışmada, polise göre üç kişi öldü; şehir polisi altı yaralı saydı, AFP ise 15 yaralı bildirdi. Kotabato polis şefi Jibin Bongcayao'ya göre kavga, ilk oyu kimin kullanacağı üzerine çıkan bir sıra tartışmasıyla başladı ve her iki taraf da Moro İslami Kurtuluş Cephesi'nden (MILF) türeyen rakip partilerin destekçileriydi. Yaklaşık 2,4 milyon seçmenin çağrıldığı bu seçim, 2022'den bu yana dört kez ertelenmişti.[1]

Bu sandığın soy kütüğü tek bir günden çok daha uzun. Bölge, 1990'ların sonunda başlayan ve kesintilerle süren bir barış sürecinin ürünü olarak, bir halk oylamasının Bangsamoro Organik Yasası'nı onaylamasının ardından 2019'da kuruldu; MILF'in lideri Murad Ebrahim bölgenin ilk geçici başbakanı oldu. Sonraki yıllar bir geçiş yönetiminin yıllarıydı: seçim ilk kez 2022 için takvime alındı, sonra dört kez ertelendi. Bugün sandığa gidenler, önce ateşkesle, sonra yasayla, en sonunda da bir seçim takvimiyle çizilmiş bir hattın üzerinde duruyor.[1]

Uzlaşının yuttuğu kavga

Kotabato'daki çatışmanın tarafları dikkate değer. Ölenler ve yaralananlar, aynı eski hareketten, MILF'ten çıkan rakip partilerin destekçileriydi ve anlaşmazlık kimin önce oy kullanacağı üzerine çıkmıştı. Bir uzlaşının dayanıklılığı, sınırların uluslararası tanınmasından çok kurumların çekişmeyi içine alıp alamamasıyla ölçülür; bu ölçüye vurulduğunda, eski silahlı hareketin iki kolunun aynı sırada yer kapmak için kavga etmesi, kavganın kurumun kapısından içeri girdiğini gösterir. Bu bir yorumdur ve ölen üç kişiyi hafifletmez; yalnızca kavganın adresinin değiştiğini söyler.[1]

Neden şimdi? En yakın açıklama takvimin kendisidir: 2022'den bu yana dört kez ertelenen seçim geçici yönetimi uzattı ve erteleme seçeneği tükendi; seçim, ertelemenin bittiği gündür. Bu okuma yanlış da olabilir. Bölge, güçlü aileler arasındaki kan davaları ve siyasi şiddetle uzun süredir anılıyor; sandık başındaki kurşunlar, uzlaşının tasarımından çok bu eski kan davası örüntüsünün seçim gününe taşınması olabilir. İki açıklama birbirini dışlamaz, ancak hangisinin ağır bastığını, seçimden sonra parlamentonun kimleri yan yana oturttuğu gösterir.[1]

Benzemeyen yan ve izlenecek işaret

Tarihsel mekanizma seçimin neden var olduğunu açıklar; güvenli olup olmadığını açıklamaz. Bölgeye 20.000'den fazla güvenlik personeli konuşlandırıldı; geçen ay geçici başbakanın konvoyu pusuya düşürülmüştü ve seçim gözlemcisi kuruluş LENTE, Kotabato'da gözlemcilerin sandık merkezlerine alınmadığını, Basilan ile Lanao del Sur'da elektrik kesintileri yaşandığını bildirdi. Bir uzlaşının kurumlara dönüştüğü tezini burada bir farkla belirtmek gerekir: parlamento yasayla var, sandığın güvenliği ise hâlâ silahla sağlanıyor. Tarihçinin haritasındaki devlet merkezli çizgi, sandık başında bekleyen seçmeni, sırada kavga eden komşuyu ve gözlemciyi göremez; oysa o uzlaşının gerçek sahipleri onlardır.[1]

Parti liderleri AFP'ye barışçıl geçen bir seçimin başarı sayılacağını söylemişti; sabah üç ölümle açılan seçim bu ölçütü karşılamadı. Yine de izlenecek işaret sayımın hızından çok sonucun kabulüdür: rakip MILF kökenli partilerin kaybeden tarafı sonucu tanır ve parlamentoya girerse, uzlaşı çekişmeyi içine almış demektir; sonucu reddedip sokağa dönerse, 2019'daki mürekkep hâlâ ıslak demektir. Bu ölçüt sandık merkezinin önündeki kuyruktan çıkarılmıştır.[1]