Uykuyu başlatan seyrek bir hücre sınıfı

Fare neokorteksinde somatostatin ve kondrolektin taşıyan seyrek bir baskılayıcı nöron sınıfı, düşük uyarılma durumlarında etkin, yüksek uyarılma dönemlerinde büyük ölçüde sessiz bulundu. Bu hücreleri seçici biçimde etkinleştirmek, yavaş dalga uykusuna özgü çok bölgeli kortikal eşzamanlılığı üretmeye ve uykuyu başlatmaya yetti. Uyku üzerine okuduğumuz çalışmaların çoğundan bu deneyi ayıran sözcük tam da budur: yetti.[1]

Bu kadar az hücrenin bunu nasıl başardığını anatomi açıklıyor. Nöron sınıfının uzun menzilli aksonları birden çok kortikal bölgeyi aynı anda hedefliyor ve yazarlar seyrek bir hücre tipinin birbirinden uzak ağları eşzamanlamasını buna bağlıyor. Pratik sonucu şu: uyku düzenlemesinin bir bölümü, yerleşik kortikal altı mekanizmaların yalnızca altında değil, onların yanında, kortikal devrelerde duruyor.[1]

İnsan tarafında ölçülen şey

İnsan tarafında aynı büyüklüğe dışarıdan dokunuluyor. Uyuyanı uyandırmayacak kadar kısık pembe gürültü darbeleri yavaş dalga tepelerine denk getirildi; hem elektriksel dalgaların hem de beyin omurilik sıvısı dalgalarının genliği arttı. Deneye 14 sağlıklı gönüllü katıldı. Sıvının hareketi önemli, çünkü derin uykuda bu dalgalar beyindeki atık molekülleri süpürüyor.[2]

Yan yana konduğunda iki deney tek bir fiziksel büyüklüğe dokunuyor: kortikal yavaş dalgaların genliği ve eşzamanlılığı. Fare çalışması buna korteksin içinden ulaşıyor ve büyüklüğü sürmenin uykuyu başlatmaya yettiğini gösteriyor. İnsan çalışması aynı büyüklüğe zamanlanmış sesle dışarıdan ulaşıyor ve bir insanın önemseyeceği bir şeyi ölçüyor: beyinden geçen sıvıyı. İki yarımı birden veren yok. Yeterlilik bir hayvanda gösterildi; insanı ilgilendiren sonuç ise yavaş dalgalarına kimsenin doğrudan dokunmadığı kişilerde ölçüldü.[1], [2]

Nedensellik basamağı nerede duruyor

İki hafta önce burada, sağlıklı genç yetişkinlerle yürütülen ilişkisel bir uyku çalışmasının nedensellik iddiasını taşıyamayacağını, eksik olanın söz konusu etkinliğe doğrudan müdahale eden bir deney olduğunu savunmuştum. O deney artık var; farelerde yapıldı.[1], [3]

Uykusuzluk çeken biri için bu sonuç haritayı değiştiriyor; tedaviyi değiştirmiyor. İnsan beyninde belirli bir kortikal ara nöron sınıfına ulaşmanın bir yolu yok; deney ayrıca kortikal yoldan üretilen eşzamanlılığın uykudan beklenen dinlendirici özellikleri taşıyıp taşımadığı konusunda bir şey söylemiyor. Dürüst konum şu: korteks uyku düzenlemesinde seyirci konumundan katılımcı konumuna geçti ve bu geçişin ardındaki her basamak hâlâ açık.[1]

İzlenmeye değer işaret, iki şeyi aynı oturumda yapan bir insan çalışması: kortikal yavaş dalga eşzamanlılığını doğrudan sürmek ve aynı sırada beyin omurilik sıvısının hareketini ölçmek. Böyle bir çalışma bildirilene kadar, zamanlanmış sesle ölçülen genlik artışı ile farelerde başlatılan uyku, tek bir büyüklüğe ilişkin iki ayrı sonuç olarak kalacak.[1], [2]