Usul oylamasının çözdüğü şey

Eylül ayında Konsey başkanlığını yürüten Fransa, İran'a yönelik yaptırımları denetlemek üzere 2006 tarihli 1737 sayılı kararla kurulan komiteye ilişkin bir bilgilendirme oturumu açtı; Rusya Federasyonu ise maddenin gündemde yer alıp alamayacağı konusunda usule ilişkin oylama istedi. Gündem 11 kabul oyuna karşı 2 ret oyuyla benimsendi; Çin, Rusya Federasyonu ile birlikte oy kullandı, Somali ile Pakistan çekimser kaldı. Oylama toplantıyı çözdü, esası ise bulunduğu yerde bıraktı.[1]

Komitenin ne bir başkanı ne de uygulamayı izleyecek bir uzmanlar paneli var; çünkü Konsey, 2025'te işletilen otomatik yaptırım geri dönüşünün ('snapback') tedbirleri geri getirip getirmediğini karara bağlamış değil. Rusya Federasyonu temsilcisi, Moskova'nın, gerçekleştiği ileri sürülen bir geri dönüşe meşruiyet kazandıran kararlara izin vermeyeceğini söyledi; ABD temsilcisi ise Çin ile Rusya Federasyonu'nun Konsey kararlarının uygulanmasını zayıflatmak istediğini belirtti. İki taraftan konuşmacılar, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Guvernörler Kurulu'nun bir gün önce kabul ettiği ve İran'ın nükleer denetim yükümlülüklerine uymamasını Konsey'in meselesi sayan karara işaret etti.[1]

Uygulamayı kim üstleniyor

Konsey kendi tedbirlerini izleyecek kimseyi atayamıyor; izleme işi ise durmuş değil: ABD Hazinesi'nin yaptırım birimi olan Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi, Irak, Lübnan, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Suriye'deki 14 kişiyi ve 5 kuruluşu Amerikan kara listesine ekledi ve İran'a ilişkin lisans başvurularının artık ret karinesiyle değerlendirildiğini bildirdi. Konsey'in yoksun kaldığı izleme organının tek bir ulusal başkentte çalışan bir muadili var.[1], [2]

Listeleme kişileri adlandırıyor; lisans değişikliği ise seçenekleri değiştiriyor. Eskiden kendi koşullarına göre değerlendirilen İran'a ilişkin bir başvuru artık ret noktasından başlıyor; istisnalar yasanın gerektirdiği hâller ile can, uzuv veya çevre güvenliği riski taşıyan durumlarla sınırlı. Adım, ABD Hazinesi'nin yürüttüğü Operation Economic Outcast kampanyasına ait; dolayısıyla Konsey'deki tıkanıklığa dair bir okumadan çok bu kampanyanın kendi takvimini izliyor olabilir.[2]

Meşruiyet, etki gücü ve sıradaki atama

Bu köşe temmuzda, BM insan hakları yüksek komiserini görevde tutan 144'e 10'luk oylamayı, büyük güç muhalefetini soğuran, meşruiyet veren ama etki gücü vermeyen bir koalisyon aritmetiği olarak okumuştu (144'e karşı 10 ve bir kurumun dayanıklılığı, 25 Temmuz 2026). Konsey aynı örüntüyü daha zorlu bir odada yineliyor: gündem oylamasında azınlıkta kalan 2 devlet, gündemin üretebileceği her şey üzerinde veto hakkına sahip; çoğunluk toplantıya ulaşıyor ve orada duruyor.[1], [3]

Sıradaki sınav izlenebilecek kadar dar. Konsey, 2026 bitmeden 1737 komitesine bir başkan seçer ve bir uzmanlar paneli atarsa, gündemi tutan çoğunluk usule ilişkin bir oylamayı izlemeye dönüştürmüş olacak; iki atama da yapılmazsa madde, tedbirlerin var olup olmadığına dair sürekli bir tartışma olarak gündemde kalacak.[1]